Tomasz z Akwinu, urodzony na przełomie lat 1224 i 1225, jest jednym z najwybitniejszych włoskich filozofów i teologów scholastycznych, którego nauczanie do dziś stanowi fundament myśli zachodniej. W obecnym roku świętujemy 801. rocznicę jego narodzin. Mimo arystokratycznego pochodzenia i sprzeciwu rodziny, wstąpił do Zakonu Kaznodziejskiego (dominikanów), poświęcając życie nauce i teologii. Jego monumentalne dzieło, „Summa Theologiae”, jest powszechnie uznawane za arcydzieło myśli chrześcijańskiej.
Zmarł 7 marca 1274 roku, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo intelektualne. Uznawany za „doktora anielskiego” i „doktora powszechnego”, jego wpływ na filozofię, teologię i kulturę jest nieoceniony. Choć jego życie zakończyło się w wieku zaledwie 49 lub 50 lat, jego myśl jest wciąż żywa i inspirująca.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na [miesiąc rok] ma 801 lat (urodzony na przełomie 1224/1225).
- Żona/Mąż: Brak danych (życie zakonne).
- Dzieci: Brak danych (życie zakonne).
- Zawód: Filozof scholastyczny, teolog, święty Kościoła katolickiego.
- Główne osiągnięcie: Synteza filozofii Arystotelesa z doktryną chrześcijańską, dzieło „Summa Theologiae”.
Podstawowe informacje o Tomaszu z Akwinu
Tomasz z Akwinu, znany również jako Akwinata (łac. Thomas de Aquino), urodził się na przełomie lat 1224 i 1225 w zamku Roccasecca, niedaleko Akwinu we Włoszech. W bieżącym roku mija dokładnie 801 lat od jego narodzin. Jego wybitna mądrość i nieskazitelna nauka przyniosły mu przydomki „doktor anielski” (doctor angelicus) oraz „doktor powszechny” (doctor communis). Tomasz z Akwinu był włoskim filozofem scholastycznym, teologiem i członkiem Zakonu Kaznodziejskiego, czyli dominikanów. Jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa, a Kościół katolicki czci go jako świętego i doktora Kościoła.
Życie Tomasza z Akwinu zakończyło się 7 marca 1274 roku w Fossanuova, obecnie Priverno we Włoszech. Zmarł w wieku zaledwie 49 lub 50 lat, podczas podróży na sobór w Lyonie. Mimo złego stanu zdrowia, podjął tę podróż, która okazała się śmiertelna. Jego dziedzictwo intelektualne i duchowe jest niepodważalne i kształtuje myśl teologiczną oraz filozoficzną aż do dziś.
Życie osobiste i rodzina Tomasza z Akwinu
Tomasz z Akwinu pochodził z prominentnej rodziny arystokratycznej. Jego ojcem był Landulf, hrabia Akwinu, a matką Teodora Caracciolo. Rodzina wiązała z nim plany obejmujące wysokie stanowiska polityczne lub kościelne, w tym prestiżową funkcję opata w klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino.
Przełomowym momentem w życiu Tomasza był rok 1244, kiedy postanowił wstąpić do żebrzącego zakonu dominikanów. Decyzja ta spotkała się ze stanowczym sprzeciwem rodziny, która próbowała odwieść go od tego wyboru. Bracia uwięzili go na rok w rodzinnym zamku, jednak mimo silnej presji i izolacji, Akwinata nie ustąpił. Ta niezłomność zmusiła rodzinę do uznania jego wyboru i pozwoliła mu rozpocząć drogę zakonną i intelektualną.
Warto wiedzieć: Tomasz z Akwinu żył w celibacie zakonnym i nie miał żony ani dzieci, poświęcając całe swoje życie pracy naukowej i duchowej.
Edukacja i kariera naukowa Tomasza z Akwinu
Początki edukacji
Pierwsze etapy edukacji Tomasz z Akwinu zdobywał w klasztorze benedyktyńskim na Monte Cassino. Następnie, w 1239 roku, kontynuował naukę w Neapolu, gdzie studiował siedem sztuk wyzwolonych, obejmujących gramatykę, retorykę, logikę, arytmetykę, geometrię, astronomię i muzykę. Ten program stanowił solidne podstawy do dalszych, bardziej zaawansowanych studiów teologicznych i filozoficznych.
Relacja z mistrzem Albertem Wielkim
Kluczowe znaczenie dla rozwoju intelektualnego Tomasza miało spotkanie z Albertem z Lauingen, znanym jako Albert Wielki. W Paryżu Tomasz poznał swojego głównego mentora, wybitnego uczonego i filozofa. W 1248 roku, pod przewodnictwem Alberta Wielkiego, Tomasz przeniósł się do Kolonii. Tam rozwijał swoje zdolności teologiczne i uzyskał stopień bakałarza biblijnego. Współpraca z Albertem Wielkim miała ogromny wpływ na kształtowanie się myśli Tomasza, zwłaszcza w zakresie interpretacji dzieł Arystotelesa.
Kariera uniwersytecka w Paryżu
W 1252 roku Tomasz z Akwinu powrócił do Paryża, gdzie rozpoczął wykłady na temat „Sentencji” Piotra Lombarda, fundamentalnego dzieła teologicznego średniowiecza. Jego talent i głębokie zrozumienie materii szybko przyniosły mu uznanie. Cztery lata później, w 1256 roku, Tomasz uzyskał tytuł magistra teologii i objął stanowisko profesora na Uniwersytecie Paryskim. Jego nauczanie przyciągało wielu studentów i stanowiło ważny wkład w rozwój myśli teologicznej epoki.
Podczas pracy w Paryżu, Tomasz z Akwinu znalazł się w centrum ostrego sporu z Wilhelmem z Saint-Amour, który dążył do zakazania zakonnikom nauczania na katedrach uniwersyteckich. Spór ten był na tyle poważny, że wymagał interwencji papieża, który ostatecznie potępił tezy Wilhelma i przyznał rację mnichom, potwierdzając ich prawo do nauczania.
Działalność w Italii
W 1261 roku Tomasz z Akwinu przeniósł się do Orvieto we Włoszech, gdzie przez cztery lata prowadził szkołę dominikańską. Następnie, w 1265 roku, udał się do Rzymu. W Wiecznym Mieście kontynuował pracę nauczania oraz intensywnie pracował nad swoimi najważniejszymi dziełami, które miały zrewolucjonizować myśl filozoficzną i teologiczną.
Zestawienie chronologiczne kluczowych wydarzeń z życia Tomasza z Akwinu
- Przełom 1224/1225: Narodziny Tomasza z Akwinu w zamku Roccasecca.
- 1239: Kontynuacja edukacji w Neapolu, studiowanie siedmiu sztuk wyzwolonych.
- 1244: Decyzja o wstąpieniu do zakonu dominikanów, uwięzienie przez braci.
- 1248: Przeniesienie do Kolonii z Albertem Wielkim, uzyskanie stopnia bakałarza biblijnego.
- 1252: Powrót do Paryża, wykłady na temat „Sentencji” Piotra Lombarda.
- 1256: Uzyskanie tytułu magistra teologii i profesora na Uniwersytecie Paryskim.
- 1261–1266: Napisanie dzieła „Summa contra gentiles”.
- 1261: Przeniesienie do Orvieto, prowadzenie szkoły dominikańskiej.
- 1265: Udanie się do Rzymu, kontynuacja nauczania i pracy nad dziełami.
- Po 1268: Pisanie komentarzy biblijnych i analiz dzieł Arystotelesa w Paryżu.
- 6 grudnia 1273: Nagłe załamanie stanu zdrowia, zaprzestanie pisania.
- 7 marca 1274: Śmierć w Fossanuova podczas podróży na sobór w Lyonie.
- 18 lipca 1323: Ogłoszenie świętym Kościoła katolickiego przez papieża Jana XXII.
Twórczość i najważniejsze dzieła Tomasza z Akwinu
Magnum Opus: Summa Theologiae
„Summa Theologiae” jest bez wątpienia najważniejszym dziełem Tomasza z Akwinu, stanowiącym podsumowanie jego myśli filozoficznej i teologicznej. Nad tym monumentalnym dziełem pracował w Rzymie, Paryżu i Neapolu. Trzecia część „Summy” pozostała nieukończona z powodu jego śmierci, a została uzupełniona przez jego sekretarza, Reginalda z Piperno. Dzieło rozpoczyna się od rozważań na temat Boga, następnie przechodzi do stworzenia, człowieka, jego natury i moralności, a kończy na sakramentach i eschatologii. „Summa Theologiae” stanowi próbę uporządkowania i syntezy całej wiedzy teologicznej i filozoficznej dostępnej w tamtych czasach, opierając się na objawieniu i rozumie.
Summa contra gentiles
W latach 1261–1266, na prośbę Rajmunda z Penyafortu, Tomasz z Akwinu napisał dzieło „Summa contra gentiles”. Jego celem było stworzenie intelektualnego narzędzia do uzasadniania wiary chrześcijańskiej w dialogu z poganami. Dzieło to opiera się na racjonalnych argumentach, mających na celu przekonanie osób niewierzących o prawdziwości chrześcijańskich dogmatów.
Wczesne traktaty filozoficzne
Już w Kolonii i na początku pobytu w Paryżu, Tomasz z Akwinu stworzył ważne teksty filozoficzne, które położyły fundament pod jego późniejszy system metafizyczny. Do tych wczesnych dzieł należą „O zasadach natury” (De principiis naturae) oraz „O bycie i istocie” (De ente et essentia). W tych traktatach młody filozof zaczął eksplorować kluczowe dla jego myśli koncepcje, takie jak akt i możność, forma i materia.
Prace egzegetyczne i komentarze
Tomasz z Akwinu był również autorem licznych prac egzegetycznych i komentarzy do tekstów biblijnych oraz dzieł filozoficznych. Jest autorem komentarzy do wielu ksiąg Starego i Nowego Testamentu, w tym do Księgi Izajasza, Hioba, Ewangelii Jana i Mateusza. Ponadto, podczas swojego drugiego pobytu w Paryżu, po 1268 roku, intensywnie zajmował się analizą i komentowaniem dzieł Arystotelesa.
Złota katena
Na specjalną prośbę papieża Urbana IV, Tomasz z Akwinu opracował dzieło znane jako „Złota katena do czterech Ewangelii” (Catena aurea). Jest to zbiór komentarzy Ojców Kościoła do tekstów ewangelicznych, starannie wybranych i uporządkowanych przez Akwinatę. Praca ta stanowi cenne źródło do poznania interpretacji Ewangelii przez wczesnych pisarzy chrześcijańskich.
Poglądy filozoficzne i teologiczne Tomasza z Akwinu
Chrześcijański arystotelizm
Centralnym punktem systemu filozoficznego Tomasza z Akwinu jest przystosowanie filozofii Arystotelesa do doktryny chrześcijańskiej. Tomasz wprowadził do teologii nowe pojęcia i kategorie myślowe, takie jak akt i możność, forma i materia. Uważał, że filozofia Arystotelesa stanowi doskonałe narzędzie do zrozumienia świata stworzonego przez Boga i że rozum i wiara nie są sobie przeciwstawne, lecz wzajemnie się uzupełniają.
Relacja wiary i rozumu
Tomasz twierdził, że wiara i wiedza to dwie odrębne, ale ściśle uzupełniające się dziedziny poznania. Uważał, że choć niektóre prawdy dostępne są jedynie przez objawienie, to rozum ludzki jest w stanie dowieść istnienia Boga i innych podstawowych prawd religijnych. Podkreślał, że nie ma sprzeczności między wiarą a rozumem, ponieważ oba pochodzą od Boga.
Teoria poznania (epistemologia)
W swojej teorii poznania, Tomasz z Akwinu przyjmował stanowisko empirystyczne, twierdząc, że człowiek zdobywa wiedzę poprzez doświadczenie zmysłowe. Poznanie umysłowe jest zawsze ogólne, a abstrakcje tworzone są na podstawie danych zmysłowych. Tomasz uważał, że duszę i Boga poznajemy pośrednio, poprzez ich działania i refleksję nad światem stworzonym.
Metafizyka i byt
W dziedzinie metafizyki Tomasz z Akwinu wzbogacił myśl grecką o kluczową kategorię „istnienia” (esse), którą odróżnił od „istoty” (essentia). Rozróżnienie to pozwoliło mu na analizę bytów skończonych i nieskończonych, a także na głębsze zrozumienie natury Boga jako bytu istniejącego z konieczności. Rozwinął także koncepcję bytu osobowego.
Teologia jako nauka
Tomasz z Akwinu dowodził, że teologia może być uznana za naukę w sensie arystotelesowskim. Mimo że jej zasady opierają się na objawieniu, to jednak teologia posiada własne, jasne zasady i stosuje logiczne rozumowania. Umożliwia to systematyczne badanie prawd wiary i budowanie spójnej doktryny chrześcijańskiej.
Nagrody, kanonizacja i dziedzictwo Tomasza z Akwinu
Proces kanonizacyjny i uznanie za Świętego
Tomasz z Akwinu został oficjalnie ogłoszony świętym Kościoła katolickiego 18 lipca 1323 roku przez papieża Jana XXII. Proces kanonizacyjny rozpoczął się niedługo po jego śmierci, a uroczyste wyniesienie na ołtarze nastąpiło blisko 50 lat po jego zgonie.
Uznanie za Doktora Kościoła i jego znaczenie
Ze względu na ogromny wpływ jego pism na doktrynę Kościoła katolickiego, Tomasz z Akwinu został uhonorowany tytułem doktora Kościoła. Jego nauczanie określa się jako przekazywanie owoców kontemplacji (contemplata aliis tradere). Jego doktryna jest nauczaniem Kościoła, a jego pisma są cennym źródłem wiedzy o wierze.
Patronat Tomasza z Akwinu
Tomasz z Akwinu jest patronem dominikanów, teologów, studentów oraz wszystkich katolickich szkół i uniwersytetów. Jego patronat podkreśla jego rolę jako wzorca chrześcijańskiego intelektualisty i nauczyciela.
Tabela nagród i wyróżnień
| Nagroda/Wyróżnienie | Data | Ufundowane przez |
|---|---|---|
| Święty Kościoła Katolickiego | 18 lipca 1323 | Papież Jan XXII |
| Doktor Kościoła | (Data nieznana z faktów, przyznane ze względu na wpływ nauk) | (Nieokreślony autorytet kościelny) |
Zdrowie i okoliczności śmierci Tomasza z Akwinu
6 grudnia 1273 roku, na niecałe trzy miesiące przed śmiercią, Tomasz z Akwinu doznał gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia. Po tym zdarzeniu całkowicie przestał pisać i dyktować swoje dzieła. Mimo silnego osłabienia, podjął próbę podróży do Lyonu, gdzie miał uczestniczyć w soborze. Niestety, podczas tej podróży zmarł w klasztorze cystersów w Fossanuova.
Data śmierci, 7 marca 1274 roku, jest datą upamiętniającą jedno z najważniejszych wydarzeń w historii filozofii i teologii. Mimo młodego wieku, jego dorobek intelektualny i duchowy jest ogromny, a jego wpływ na myśl chrześcijańską nieprzemijający.
Ciekawostki i atrybuty związane z Tomaszem z Akwinu
Rola sekretarza Reginalda z Piperno
Przez wiele lat życia Tomasza z Akwinu jego nieodłącznym towarzyszem i sekretarzem był Reginald z Piperno. Po śmierci Tomasza dokończył jego najważniejsze dzieło, „Summę teologiczną”. Jego oddanie i wierna służba były kluczowe dla zachowania i rozpowszechnienia dzieł Akwinaty.
Ikonografia
W sztuce i ikonografii Tomasz z Akwinu jest często przedstawiany w białym habicie dominikańskim. Nierzadko towarzyszy mu księga, pióro, a czasem także słońce na piersi, symbolizujące jego oświecenie intelektualne i czystość doktryny.
Współpraca z tłumaczami
Podczas swojego pobytu w Rzymie, Tomasz z Akwinu współpracował z Wilhelmem z Moerbeke, wybitnym tłumaczem. Ta współpraca była niezwykle ważna, ponieważ pozwoliła mu na lepszy dostęp do oryginalnych tekstów greckich filozofów, w tym przede wszystkim Arystotelesa. Dostęp do niezmienionych tekstów greckich umożliwił Tomaszowi dokładniejsze zrozumienie i interpretację filozofii Arystotelesa.
Warto wiedzieć: Tomasz z Akwinu był jednym z najwybitniejszych myślicieli w dziejach chrześcijaństwa, a jego system filozoficzny, zwany tomizmem, wywarł ogromny wpływ na rozwój teologii i filozofii zachodniej.
Podsumowując, Tomasz z Akwinu swoim życiem i dziełem pokazuje, jak głębokie zrozumienie świata można osiągnąć poprzez harmonijne połączenie wiary i rozumu, co stanowi cenne przesłanie dla poszukujących prawdy i stanowi kamień milowy w historii myśli ludzkiej.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Na czym polega filozofia św. Tomasza?
Filozofia św. Tomasza, czyli tomizm, to synteza wiary chrześcijańskiej i filozofii Arystotelesa. Koncentruje się na rozumowym poznaniu Boga oraz świata, uznając, że rozum i wiara nie są w konflikcie, lecz wzajemnie się uzupełniają.
Z czego zasłynął św. Tomasz?
Św. Tomasz zasłynął przede wszystkim jako wybitny teolog i filozof, autor monumentalnych dzieł, takich jak „Suma teologiczna”. Jego myśl wywarła ogromny wpływ na rozwój teologii i filozofii chrześcijańskiej, stając się podstawą tomizmu.
Co zakłada tomizm?
Tomizm zakłada, że prawdy wiary można i należy uzasadniać racjonalnie, a rozum jest zdolny do poznania pewnych prawd o Bogu i świecie. Podkreśla również harmonijne relacje między bytem, jego naturą a celem.
Kto jest największym świętym?
W tradycji katolickiej za największego świętego uważa się zazwyczaj Matkę Bożą, Maryję. Jednakże, św. Tomasz z Akwinu, ze względu na swój wpływ na myśl teologiczną i filozoficzną, zajmuje w panteonie świętych wyjątkowe miejsce.
Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Tomasz_z_Akwinu
