Józef Stalin, właściwie Iosif Wissarionowicz Dżugaszwili, urodzony 18 grudnia 1878 roku, był jednym z najbardziej wpływowych i zarazem budzących największe kontrowersje przywódców XX wieku. Na styczeń 2026 roku minęłoby 147 lat od jego narodzin. Przez blisko trzy dekady, jako sekretarz generalny Partii Komunistycznej ZSRR, a następnie premier Związku Radzieckiego, sprawował absolutną władzę nad państwem aż do śmierci 5 marca 1953 roku. W tym czasie był żonaty dwukrotnie, a jego małżeństwa zakończyły się tragicznie. Pozostawił po sobie czworo dzieci: Jakowa, Wasilija, Swietłanę i adoptowanego Artioma. Jego rządy, choć wyniosły Związek Radziecki do rangi światowego mocarstwa, naznaczone były okresem terroru i doprowadziły do śmierci milionów ludzi, pozostawiając trwały ślad w historii Rosji i świata.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na styczeń 2026 roku minęłoby 147 lat od jego narodzin.
- Żona/Mąż: Ekaterina Svanidze (zm. 1907), Nadieżda Allilujewa (zm. 1932).
- Dzieci: Jakow Dżugaszwili (syn), Wasilij Stalin (syn), Swietłana Allilujewa (córka), Artiom Siergiejew (adoptowany syn).
- Zawód: Dyktator, polityk, przywódca państwowy.
- Główne osiągnięcie: Przekształcenie Związku Radzieckiego w supermocarstwo, zwycięstwo w II wojnie światowej.
Podstawowe informacje o Józefie Stalinie
Józef Stalin, pierwotnie Ioseb Besarionis dze Jughashvili, przyszedł na świat 18 grudnia 1878 roku (według starego stylu 6 grudnia) w gruzińskim mieście Gori, w rodzinie o skromnych warunkach materialnych. Przez całe swoje życie posługiwał się pseudonimem „Stalin”, który przyjął w okresie swojej działalności rewolucyjnej. Zmarł w Moskwie 5 marca 1953 roku w wieku 74 lat, kończąc tym samym okres niemal trzydziestoletnich rządów nad Związkiem Radzieckim. Po śmierci jego ciało zostało poddane mumifikacji i wystawione w Mauzoleum Lenina, jednak w 1961 roku, w ramach procesu destalinizacji, usunięto je i pochowano przy murze Kremla. Wśród najbliższych współpracowników znany był pod pseudonimem „Koba”.
Rodzina i życie prywatne Józefa Stalina
Rodzicami Józefa Stalina byli Besarion Jughashvili i Ekaterine Geladze. Wczesne lata życia w ubóstwie miały znaczący wpływ na jego późniejsze poglądy i ideologię. Pierwsze małżeństwo zawarł w 1906 roku z Ekaterine Svanidze, która zmarła zaledwie rok później, w 1907 roku, pozostawiając go z ich wspólnym synem, Jakowem. Drugi raz Stalin ożenił się w 1919 roku z Nadieżdą Allilujewą, z którą miał dwójkę dzieci. Ich związek zakończył się tragicznie w 1932 roku, kiedy Nadieżda popełniła samobójstwo, co stało się przedmiotem wielu spekulacji historycznych. Stalin miał czworo dzieci: wspomnianego Jakowa z pierwszego małżeństwa, syna Wasilija i córkę Swietłanę z drugiego, a także adoptowanego syna Artioma Siergiejewa. Jego najstarszy syn, Jakow Dżugaszwili, dostał się do niemieckiej niewoli podczas II wojny światowej, a Stalin, według relacji, odmówił jego wymiany, co przyczyniło się do śmierci syna w obozie.
Kariera polityczna i budowanie władzy
Józef Stalin uczęszczał do Seminarium Duchownego w Tyflisie (Tbilisi), jednak jego zainteresowania skierowały się ku działalności rewolucyjnej. Zaangażował się w marksistowską Socjaldemokratyczną Robotniczą Partię Rosji, a dla finansowania frakcji bolszewickiej Włodzimierza Lenina organizował napady na banki i inne działania przestępcze. Pełnił funkcję redaktora gazety „Prawda”, która była głównym organem prasowym partii, wykorzystując ją do propagowania ideologii bolszewickiej i umacniania swojej pozycji. Za działalność wywrotową przeciwko carowi był wielokrotnie aresztowany i zesłany na Syberię, skąd kilkakrotnie udawało mu się uciekać. 3 kwietnia 1922 roku Józef Stalin został mianowany Sekretarzem Generalnym Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, piastując ten urząd przez ponad trzydzieści lat, aż do 16 października 1952 roku. Pełnił także funkcję Premiera Związku Radzieckiego od 6 maja 1941 roku aż do śmierci w 1953 roku, co zapewniło mu formalną kontrolę nad rządem, szczególnie w okresie wojennym. Po skutecznym wyeliminowaniu rywali politycznych, takich jak Lew Trocki, do lat 30. XX wieku stał się niekwestionowanym dyktatorem. Stalin skodyfikował oficjalną interpretację marksizmu jako marksizm-leninizm, wprowadzając własne koncepcje, w tym „socjalizm w jednym kraju”, co stało się podstawą systemu zwanego stalinizmem.
Kariera polityczna Józefa Stalina – kluczowe etapy
- Zaangażowanie w marksistowską Socjaldemokratyczną Robotniczą Partię Rosji.
- Działalność przestępcza na rzecz finansowania frakcji bolszewickiej.
- Redagowanie gazety „Prawda”.
- Objęcie stanowiska Sekretarza Generalnego Komunistycznej Partii ZSRR (1922–1952).
- Pełnienie funkcji Premiera Związku Radzieckiego (1941–1953).
Służba wojskowa i dowodzenie w konfliktach zbrojnych
W latach 1918–1920 Józef Stalin aktywnie służył w Armii Czerwonej, biorąc udział w rosyjskiej wojnie domowej oraz wojnie polsko-bolszewickiej jako komisarz polityczny i dowódca. Od 1941 roku osobiście dowodził Radzieckimi Siłami Zbrojnymi, a od 19 lipca 1941 do 3 marca 1947 roku piastował stanowisko Ministra Sił Zbrojnych ZSRR. W 1945 roku, po zwycięstwie nad nazistowskimi Niemcami, otrzymał najwyższy stopień wojskowy – Generalissimusa Związku Radzieckiego. Od 1941 do 1945 roku stał na czele Państwowego Komitetu Obrony (GKO), organu posiadającego nadzwyczajną władzę w czasie wojny.
Dowództwo wojskowe Józefa Stalina
- Udział w rosyjskiej wojnie domowej (1918–1920).
- Udział w wojnie polsko-bolszewickiej (1918–1920).
- Naczelne dowództwo podczas II wojny światowej (od 1941).
- Minister Sił Zbrojnych ZSRR (1941–1947).
- Przewodniczący Państwowego Komitetu Obrony (GKO) (1941–1945).
Kontrowersje i czarne karty historii
W latach 30. XX wieku Józef Stalin zainicjował Wielki Terror (Great Purge), w wyniku którego miliony ludzi uznanych za „wrogów ludu” zostało rozstrzelanych lub wysłanych do łagrów, w tym wielu wysokich rangą oficerów i działaczy partyjnych. Jego polityka przymusowej kolektywizacji rolnictwa doprowadziła w latach 1932–1933 do katastrofalnego głodu, szczególnie na Ukrainie, w wyniku którego zginęły miliony ludzi. W latach 1939–1941 Stalin utrzymywał sojusz z Adolfem Hitlerem na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow, co umożliwiło obu mocarstwom podział stref wpływów w Europie Wschodniej przed wybuchem konfliktu między nimi. Rządy Stalina wiązały się z ogromną liczbą ofiar śmiertelnych, wynikającą z egzekucji, głodu oraz nieludzkich warunków w systemie obozów pracy przymusowej (Gułag).
Warto wiedzieć: Bilans ofiar rządów Stalina jest przedmiotem badań historyków, jednak szacuje się, że miliony ludzi straciły życie w wyniku represji, głodu i nieludzkich warunków w obozach pracy przymusowej.
Ciekawostki i mniej znane fakty
Zachowało się nagranie z 9 maja 1945 roku, na którym Józef Stalin ogłasza bezwarunkową kapitulację Niemiec, co jest jednym z niewielu dostępnych dokumentów dźwiękowych prezentujących jego głos. Stalin był rekordzistą pod względem zasiadania w kluczowych instytucjach – był członkiem Biura Politycznego (Politbiura) nieprzerwanie od 1917 do 1953 roku oraz Sekretariatu KC od 1922 do 1953 roku. Zanim został Premierem, piastował m.in. urząd Ludowego Komisarza ds. Narodowości (1917–1923) oraz Ludowego Komisarza Inspekcji Robotniczo-Chłopskiej (1920–1922).
Najważniejsze urzędy i stanowiska zajmowane przez Józefa Stalina
| Urząd/Stanowisko | Okres piastowania |
|---|---|
| Sekretarz Generalny Komunistycznej Partii ZSRR | 1922–1952 |
| Premier Związku Radzieckiego | 1941–1953 |
| Minister Sił Zbrojnych ZSRR | 1941–1947 |
| Przewodniczący Państwowego Komitetu Obrony (GKO) | 1941–1945 |
| Ludowy Komisarz ds. Narodowości | 1917–1923 |
| Ludowy Komisarz Inspekcji Robotniczo-Chłopskiej | 1920–1922 |
Warto wiedzieć: Józef Stalin był członkiem Biura Politycznego (Politbiura) nieprzerwanie od 1917 do 1953 roku, co świadczy o jego długotrwałej i dominującej pozycji w strukturach władzy.
Józef Stalin to postać historyczna o ogromnym, aczkolwiek tragicznym wpływie na losy świata. Jego rządy, naznaczone zarówno budową potęgi Związku Radzieckiego, jak i terrorem na skalę masową, pozostają jednym z najbardziej złożonych i dyskutowanych rozdziałów historii XX wieku, budzącym głębokie refleksje nad konsekwencjami władzy i ideologii.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Ile osób zginęło przez Stalina?
Szacunki liczby ofiar reżimu Stalina są bardzo zróżnicowane, ale powszechnie uważa się, że zginęły miliony ludzi. Obejmuje to ofiary czystek politycznych, egzekucji, przymusowej kolektywizacji, głodu wywołanego sztucznie oraz zesłanych do łagrów.
Czy Stalin pomógł Polsce?
Stalin nie pomógł Polsce w sposób, który można uznać za korzystny dla jej suwerenności. Po II wojnie światowej narzucił Polsce reżim komunistyczny i podporządkował ją interesom ZSRR, co ograniczyło jej wolność i niezależność.
Kim był Stalin w skrócie?
Józef Stalin był radzieckim dyktatorem i przywódcą Związku Radzieckiego od połowy lat 20. XX wieku aż do śmierci w 1953 roku. Wprowadził totalitarny system rządów, charakteryzujący się represjami, masowymi czystkami i kultem jednostki.
Dlaczego Stalin zaatakował Polskę?
Stalin zaatakował Polskę 17 września 1939 roku, realizując postanowienia tajnego protokołu paktu Ribbentrop-Mołotow, który dzielił Europę Wschodnią na strefy wpływów III Rzeszy i ZSRR. Celem było odzyskanie ziem utraconych przez Rosję po I wojnie światowej i zabezpieczenie wschodnich granic Związku Radzieckiego.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Stalin
