Schubert: Franz Schubert – Kompozytor i Jego Muzyka w Bibliotece

0

Franz Peter Schubert, urodzony 31 stycznia 1797 roku w Himmelpfortgrund (obecnie część Wiednia), był jednym z najwybitniejszych kompozytorów epoki romantyzmu, którego twórczość zrewolucjonizowała gatunek pieśni artystycznej. Zmarł w Wiedniu 19 listopada 1828 roku, w wieku zaledwie 31 lat, pozostawiając po sobie niezwykle bogaty i wpływowy dorobek muzyczny. Choć za życia jego twórczość była doceniana głównie przez wąskie grono miłośników, po jego śmierci artyści tacy jak Felix Mendelssohn, Robert Schumann, Franz Liszt i Johannes Brahms przyczynili się do odkrycia i popularyzacji jego dzieł, ugruntowując jego pozycję jako jednego z filarów muzyki klasycznej.

Franz Schubert nie założył rodziny; nie miał żony ani dzieci. Jego życie osobiste było naznaczone głębokimi przyjaźniami i niespełnionymi uczuciami, a jego przedwczesna śmierć była ogromną stratą dla świata muzyki. Oficjalnie podawaną przyczyną zgonu był dur brzuszny, choć współczesne badania historyków skłaniają się ku teorii o syfilisie. Jego dziedzictwo obejmuje ponad 600 pieśni, symfonie, muzykę kameralną i fortepianową, które do dziś stanowią kluczowy element repertuaru muzycznego.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na listopad 1828 roku miał 31 lat.
• Żona/Mąż: Brak danych.
• Dzieci: Brak danych.
• Zawód: Kompozytor epoki romantyzmu.
• Główne osiągnięcie: Rewolucjonizacja gatunku pieśni artystycznej (Lieder), tworząc ponad 600 utworów.

Franz Schubert: Kluczowe dane biograficzne

Dane osobowe i miejsce narodzin

Franz Peter Schubert urodził się 31 stycznia 1797 roku w Himmelpfortgrund, które w tamtym okresie było przedmieściem Wiednia, a dziś stanowi część dzielnicy Alsergrund. Jego życie, choć krótkie, charakteryzowało się niezwykłą intensywnością twórczą. Zmarł w Wiedniu 19 listopada 1828 roku, mając zaledwie 31 lat. Oficjalnie jako przyczynę jego zgonu podano dur brzuszny, jednak nowsze analizy historyków sugerują możliwość choroby wenerycznej, takiej jak syfilis. Wiek 31 lat, w którym odszedł Schubert, podkreśla jego niezwykłą płodność i dynamikę pracy twórczej w tak krótkim czasie.

Pochodzenie rodzinne

Przodkowie Franza Schuberta wywodzili się z regionu Zuckmantel na Śląsku Austriackim, obecnie znanego jako Zlaté Hory. Jego ojciec, Franz Theodor Florian Schubert, osiedlił się w Wiedniu w 1784 roku i dwa lata później objął stanowisko nauczyciela parafialnego. Pochodzenie z obszaru o bogatych tradycjach muzycznych mogło mieć pewien wpływ na jego artystyczne kształtowanie. Ojciec Schuberta, jako ceniony nauczyciel, zapewniał podstawowe warunki do rozwoju muzycznego w domu, choć nie zawsze sprzyjały one pełnemu poświęceniu się sztuce.

Śmierć i wiek Franza Schuberta

Franz Schubert zakończył życie 19 listopada 1828 roku w Wiedniu, w wieku zaledwie 31 lat. Jego przedwczesna śmierć była niepowetowaną stratą dla świata muzyki. Oficjalna przyczyna zgonu, dur brzuszny, jest dokumentowana, jednak nowsze badania historyczne skłaniają się ku teorii o syfilisie, która była schorzeniem nękającym artystów tamtych czasów. Krótkość życia Franza Schuberta sprawia, że jego imponujący dorobek jest tym bardziej zdumiewający, świadcząc o niezwykłej intensywności jego pracy twórczej. Fakt, że Schubert zmarł w wieku 31 lat, pozostaje jednym z najbardziej poruszających aspektów jego biografii.

Życie prywatne Franza Schuberta

Rodzina i rodzeństwo

Franz Peter Schubert był dwunastym z czternaściorga dzieci Franza Theodora Floriana Schuberta, nauczyciela parafialnego, oraz Marii Elisabeth Kathariny Vietz. Rodzina Schubertów była liczna, lecz naznaczona tragedią – dziewięcioro z czternaściorga dzieci zmarło w niemowlęctwie. Ta wysoka śmiertelność z pewnością wpływała na atmosferę panującą w domu i mogła kształtować wrażliwość młodego kompozytora. Brak informacji o jego własnej rodzinie, żonie czy dzieciach, sugeruje, że jego życie osobiste skupiało się na przyjaźniach i sztuce, a nie na tradycyjnym modelu rodziny.

Niespełniona miłość

W 1814 roku Franz Schubert poznał Therese Grob, utalentowaną sopranistkę, dla której tworzył utwory liturgiczne. Młody kompozytor żywił do niej głębokie uczucie i pragnął się z nią ożenić. Niestety, jego plany małżeńskie zostały udaremnione przez surowe prawo z 1815 roku, które wymagało od narzeczonego udowodnienia posiadania środków finansowych wystarczających na utrzymanie rodziny. Brak stabilizacji finansowej uniemożliwił realizację tego związku, co stanowiło jedno z bolesnych doświadczeń w życiu Schuberta. Jego życie osobiste nie obfitowało w trwałe związki małżeńskie, skupiał się raczej na swoich artystycznych pasjach.

Wsparcie i przyjaźnie

Joseph von Spaun, przyjaciel z czasów nauki w Stadtkonvikt, odegrał niezwykle ważną rolę w życiu Franza Schuberta, oferując mu przyjaźń trwającą aż do śmierci kompozytora. Spaun, będąc w lepszej sytuacji finansowej, aktywnie wspierał ubogiego Schuberta, dostarczając mu na przykład papier nutowy, na który młodego twórcy nie było stać. Takie wsparcie było nieocenione dla rozwoju jego kariery. W 1816 roku Schubert zamieszkał w domu Franza von Schobera, przyjaciela z kręgu artystycznego. Ta zmiana była kluczowa, pozwalając kompozytorowi na porzucenie nużącej pracy nauczyciela w szkole ojca i całkowite poświęcenie się komponowaniu. Przyjaźnie i wsparcie ze strony otoczenia miały dla Franza Schuberta fundamentalne znaczenie.

Stan zdrowia i psychika

Biografowie Franza Schuberta zwracają uwagę na jego potencjalne problemy ze zdrowiem psychicznym. Istnieją przesłanki sugerujące, że przez całe życie mógł cierpieć na cyklotymię, zaburzenie nastroju charakteryzujące się naprzemiennymi okresami euforii i depresji. Okresy jego pracy jako nauczyciela były naznaczone apatią i niezadowoleniem, co mogło być wczesnym objawem depresji. Te trudności emocjonalne mogły wpływać na jego twórczość, nadając jej głębi i wyrazistości, często charakteryzującą się melancholią i liryzmem, który do dziś porusza słuchaczy. Stan zdrowia Franza Schuberta, zarówno fizycznego, jak i psychicznego, niewątpliwie wpłynął na jego życie i dzieła.

Kariera i edukacja muzyczna Franza Schuberta

Wczesna edukacja muzyczna

Franz Peter Schubert wykazywał niezwykły talent muzyczny już od najmłodszych lat. Pierwsze lekcje gry na skrzypcach otrzymał od swojego ojca w wieku ośmiu lat, szybko osiągając poziom pozwalający na grę łatwych duetów. Już wcześniej, jako sześciolatek, zaczął uczyć się gry na pianinie pod okiem swojego starszego brata Ignaza. Jego zdolności były tak wielkie, że w zaledwie kilka miesięcy przewyższył umiejętności brata, co świadczy o jego wyjątkowych predyspozycjach do muzyki. Niezwykły talent Franza Schuberta objawił się w bardzo młodym wieku, kształtując jego przyszłą drogę artystyczną.

Edukacja formalna i nauka u mistrzów

W listopadzie 1808 roku, dzięki swojemu wybitnemu talentowi wokalnemu, Schubert otrzymał stypendium chóralne w Cesarskim Seminarium, znanym jako Stadtkonvikt. Tam miał okazję poznać symfonie Mozarta i Haydna oraz wczesne dzieła Beethovena, którego darzył ogromnym podziwem. Spotkanie z tymi arcydziełami miało niebagatelny wpływ na jego własną twórczość. Wcześniej, w 1804 roku, talent Schuberta dostrzegł Antonio Salieri, wówczas czołowy autorytet muzyczny Wiednia. Salieri szkolił młodego kompozytora prywatnie w zakresie teorii muzyki i kompozycji aż do 1817 roku. Nauka u tak wybitnego mistrza była bezcennym doświadczeniem dla młodego twórcy.

Praca i poświęcenie komponowaniu

Po ukończeniu seminarium w 1813 roku, Schubert przeszedł szkolenie nauczycielskie. Przez ponad dwa lata pracował w szkole ojca w Lichtental, nauczając najmłodsze dzieci. Był to dla niego okres ciężkiej, nużącej pracy, która stanowiła wyraźny kontrast z jego pasją do komponowania. W 1816 roku, dzięki wsparciu przyjaciół, Schubert podjął decyzję o porzuceniu pracy nauczyciela i całkowitym poświęceniu się tworzeniu muzyki. Ten wybór był kluczowy dla jego dalszej kariery, pozwalając mu skupić się na rozwijaniu swojego geniuszu kompozytorskiego.

Jedyny autorski koncert

Dopiero w marcu 1828 roku, zaledwie osiem miesięcy przed śmiercią, Franz Schubert zdołał zorganizować jedyny w swojej karierze publiczny koncert poświęcony wyłącznie własnym utworom. Wydarzenie to spotkało się z bardzo dobrym przyjęciem, co stanowiło pewne ukoronowanie jego artystycznych wysiłków za życia. Koncert ten, choć jednorazowy, był dowodem na rosnące zainteresowanie jego muzyką w Wiedniu.

Płodność i dorobek muzyczny Franza Schuberta

Niezwykła płodność twórcza w 1815 roku

Rok 1815 okazał się jednym z najbardziej produktywnych w życiu Franza Schuberta. W tym czasie skomponował ponad 20 000 taktów muzyki, w tym dziewięć utworów kościelnych, jedną symfonię oraz około 140 pieśni. Ta niezwykła płodność twórcza w jednym roku świadczy o jego ogromnym talencie i pasji. Rok 1815 był przełomowy dla rozwoju jego stylu i repertuaru.

Mistrzostwo w dziedzinie pieśni (Lieder)

Franz Schubert jest powszechnie uznawany za mistrza niemieckiej pieśni artystycznej, znanej jako Lied. Pozostawił po sobie ponad 600 utworów tego typu, które stanowią esencję romantycznego wyrazu muzycznego. Jego pieśni charakteryzują się głęboką ekspresją, liryzmem i niezwykłą umiejętnością oddania nastroju poezji. Do najsłynniejszych i najbardziej poruszających dzieł w tym gatunku należą „Erlkönig” (Król Olch) do słów Goethego, „Gretchen am Spinnrade” (Małgorzata przy kołowrotku) z dramatu „Faust” Goethego oraz słynne „Ave Maria”. Cykl pieśni „Die schöne Müllerin” i „Winterreise”, skomponowane odpowiednio w 1823 i 1827 roku, to arcydzieła gatunku, które do dziś stanowią kanon repertuaru wokalnego. Twórczość Schuberta w dziedzinie pieśni romantycznej jest jego największym dziedzictwem.

Twórczość symfoniczna i kameralna

Mimo krótkiego życia, Franz Schubert skomponował siedem pełnych symfonii, z których dwie osiągnęły szczególne uznanie: VIII Symfonia h-moll znana jako „Niedokończona” oraz IX Symfonia C-dur, nazwana „Wielką”. Jego twórczość symfoniczna cechuje się melodyjnością, bogactwem harmonii i głęboką emocjonalnością. Poza symfoniami, Schubert pozostawił po sobie znaczący dorobek w dziedzinie muzyki kameralnej, w tym kwartety smyczkowe i kwintety. Pierwsze kwartety smyczkowe pisał z myślą o rodzinnym zespole, w którym sam grał na altówce, jego bracia Ferdinand i Ignaz na skrzypcach, a ojciec na wiolonczeli. Twórczość kameralna Franza Schuberta, podobnie jak jego pieśni, odznacza się głębią wyrazu i innowacyjnością.

Wczesne kompozycje rodzinne

Pierwsze kwartety smyczkowe Franza Schuberta były tworzone z myślą o rodzinnym zespole. W tym składzie on sam grał na altówce, jego bracia Ferdinand i Ignaz na skrzypcach, a ojciec na wiolonczeli. Te wczesne kompozycje stanowią świadectwo rodzinnych tradycji muzycznych i pierwszych kroków młodego kompozytora w świecie tworzenia muzyki.

Uznanie i dziedzictwo Franza Schuberta

Pośmiertna sława i odkrycie talentu

Za życia Franza Schuberta jego twórczość cieszyła się uznaniem jedynie w wąskim kręgu wielbicieli w Wiedniu. Choć jego talent był niewątpliwy, brakowało mu szerszego rozgłosu i stabilnej pozycji w wiedeńskim świecie muzycznym. Dopiero dekady po jego śmierci kompozytorzy epoki romantyzmu, tacy jak Felix Mendelssohn, Robert Schumann, Franz Liszt i Johannes Brahms, odkryli i zaczęli promować jego dzieła. Ich wysiłki przyczyniły się do tego, że muzyka Schuberta trafiła do szerszego grona odbiorców i zdobyła należne jej miejsce w kanonie muzyki klasycznej.

Wpływ na muzykę romantyczną

Dziś Franz Schubert jest uznawany za jednego z najważniejszych kompozytorów w historii, a jego pieśni, symfonie i muzyka kameralna są nieodłączną częścią światowego repertuaru. Jego wpływ na rozwój muzyki romantycznej jest nie do przecenienia, a jego utwory nadal poruszają i inspirują kolejne pokolenia. Jest często nazywany „królem kawiarnianych i domowych spotkań muzycznych”, co podkreśla intymny charakter jego dzieł.

Ciekawostki i kontrowersje

Niezwykły talent pedagogiczny i okoliczności rozwoju

Michael Holzer, organista z Lichtental, który uczył młodego Schuberta, przyznawał ze łzami w oczach, że nigdy nie miał takiego ucznia. Twierdził, że chłopiec wiedział już wszystko, co Holzer próbował mu przekazać, co świadczy o jego niezwykłym, niemal intuicyjnym zrozumieniu muzyki. Jako dziecko, Franz Schubert zaprzyjaźnił się z czeladnikiem stolarskim, który zabierał go do sąsiedniego magazynu fortepianów. Dzięki temu młody Franz mógł ćwiczyć na instrumentach znacznie lepszej jakości, co z pewnością przyspieszyło jego rozwój muzyczny.

Upamiętnienie matki i debata nad seksualnością

Przyjmuje się, że niedokończony „Oktet na instrumenty dęte” (D 72), skomponowany w 1812 roku, został napisany w celu upamiętnienia śmierci jego matki, Marii Elisabeth, co świadczy o głębokiej więzi, jaką czuł z rodziną. W 1989 roku muzykolog Maynard Solomon wysunął tezę o homoseksualnych skłonnościach Franza Schuberta, co wywołało gorącą debatę w świecie naukowym. Ta interpretacja jego życia i twórczości dodaje kolejną warstwę złożoności do biografii kompozytora, otwierając dyskusję na temat wpływu jego orientacji seksualnej na jego sztukę.

Kluczowe dzieła Franza Schuberta

Warto wiedzieć: Dorobek Franza Schuberta obejmuje ponad 600 pieśni, znanych jako Lieder, siedem pełnych symfonii (w tym słynną „Niedokończoną”), liczne utwory fortepianowe i muzykę kameralną. Do jego najbardziej znanych pieśni należą „Erlkönig”, „Gretchen am Spinnrade” oraz „Ave Maria”. Jego cykle pieśni, takie jak „Die schöne Müllerin” i „Winterreise”, są arcydziełami gatunku.

Tabela: Kluczowe daty z życia Franza Schuberta

Tabela: Najważniejsze gatunki i przykładowe dzieła Franza Schuberta

Franz Peter Schubert, zmarły przedwcześnie w wieku 31 lat, pozostawił po sobie monumentalne dziedzictwo muzyczne, które do dziś stanowi fundament europejskiego romantyzmu. Jego niezwykła płodność twórcza, zwłaszcza w dziedzinie pieśni, udowadnia, że nawet krótkie życie może przynieść światu dzieła o ponadczasowej wartości.

Warto wiedzieć: Nawet w obliczu przeciwności losu i krótkiego życia, twórczość Franza Schuberta stanowi dowód na niezwykłą siłę ludzkiego ducha i nieprzemijającą wartość sztuki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Franz_Schubert