Arthur Schopenhauer, urodzony 22 lutego 1788 roku w Gdańsku, był jednym z najwybitniejszych i najbardziej wpływowych niemieckich filozofów XIX wieku. Jego system myślowy, głęboko zakorzeniony w pesymizmie, stanowił odważną kontrapunkt dla dominujących nurtów epoki, a jego kluczowe dzieło, „Świat jako wola i przedstawienie”, do dziś prowokuje do refleksji nad naturą rzeczywistości i ludzkiego cierpienia. Na [miesiąc rok] Arthur Schopenhauer miałby 236 lat. Mimo trudnych relacji rodzinnych, zwłaszcza z matką, oraz niepowodzeń w karierze akademickiej, zdołał osiągnąć niezależność finansową dzięki odziedziczonemu majątkowi, co pozwoliło mu poświęcić się studiom i pisaniu.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na [miesiąc rok] miałby 236 lat.
- Żona/Mąż: Nie miał żony.
- Dzieci: Miał dwie nieślubne córki, które zmarły w niemowlęctwie.
- Zawód: Filozof.
- Główne osiągnięcie: Autor fundamentalnego dzieła „Świat jako wola i przedstawienie”, twórca wpływowowego systemu filozoficznego opartego na koncepcji woli życia.
Podstawowe informacje o Arthrze Schopenhauerze
Dane biograficzne i pochodzenie
Arthur Schopenhauer urodził się 22 lutego 1788 roku w nadmorskim Gdańsku, wówczas części Rzeczypospolitej, przy ulicy Heiliggeistgasse (dzisiejsza ulica Św. Ducha 47). Jego rodzicami byli Heinrich Floris Schopenhauer i Johanna Schopenhauer, pochodzący z zamożnych, niemieckich rodzin patrycjuszowskich o międzynarodowych powiązaniach. Filozof przeżył 72 lata, a jego życie zakończyło się 21 września 1860 roku we Frankfurcie nad Menem.
Tożsamość filozoficzna i główne dzieło
Arthur Schopenhauer jest powszechnie uznawany za jednego z najważniejszych niemieckich filozofów XIX wieku. Jego system filozoficzny, charakteryzujący się głębokim pesymizmem, stanowił wyrazisty kontrapunkt dla dominujących wówczas prądów idealistycznych. Filozofia Schopenhauera skupia się na koncepcji „woli życia” jako fundamentalnej siły napędowej wszechświata, będącej źródłem nieustannego cierpienia. Najważniejszym i najbardziej wpływowym dziełem w dorobku Arthura Schopenhauera jest praca wydana w 1818 roku pod tytułem „Świat jako wola i przedstawienie”. W tej fundamentalnej publikacji filozof przedstawił swoje kluczowe tezy, charakteryzując świat jako manifestację ślepej, irracjonalnej i nieustannie dążącej woli.
Życie prywatne Arthura Schopenhauera
Rodzina i pochodzenie
Arthur Schopenhauer był jedynym synem Heinricha Florisa Schopenhauera i Johanny Schopenhauer. Rodzice Arthura byli gorącymi zwolennikami idei republikańskich i kosmopolitycznych. W 1793 roku, gdy Gdańsk znalazł się pod panowaniem pruskim, podjęli decyzję o emigracji i przeprowadzce do Hamburga.
Tragiczne wydarzenia rodzinne
Życie rodziny Schopenhauerów naznaczone było tragedią. W 1805 roku ojciec Arthura, Heinrich Floris, utonął w kanale, co zarówno Arthur, jak i jego matka, uznali za samobójstwo spowodowane głęboką depresją.
Relacje rodzinne i życie intymne
Relacje Arthura Schopenhauera z matką, Johanną, były niezwykle skomplikowane i napięte, co doprowadziło do całkowitego zerwania kontaktu między nimi na 24 lata. Mimo że w swojej filozofii Schopenhauer głosił pochwałę ascetyzmu, jego życie prywatne bywało bardziej złożone; przyznał się do posiadania romansów i bycia ojcem dwóch nieślubnych córek, które zmarły w niemowlęctwie.
Edukacja i rozwój intelektualny
Wczesna nauka i znajomość języków
Wczesne lata życia Arthura Schopenhauera były naznaczone podróżami. W 1797 roku, jako dziewięciolatek, został wysłany do Hawru we Francji, gdzie biegle opanował język francuski. W 1803 roku uczył się przez dwanaście tygodni w szkole w angielskim Wimbledon, zrażając się do anglikańskiej religijności.
Studia uniwersyteckie i zmiana kierunku
W 1809 roku Arthur Schopenhauer rozpoczął studia medyczne na Uniwersytecie w Getyndze, jednak już w 1810 roku zdecydował się całkowicie poświęcić filozofii.
Doktorat
Tytuł doktora filozofii uzyskał w 1813 roku na Uniwersytecie w Jenie za pracę „O czworakim źródle zasady racji dostatecznej”.
Kariera filozoficzna i poglądy
Praca na Uniwersytecie w Berlinie
W 1820 roku Arthur Schopenhauer podjął próbę zaistnienia w świecie akademickim, obejmując stanowisko wykładowcy na Uniwersytecie w Berlinie. Celowo wyznaczał godziny swoich wykładów w tym samym czasie, co zajęcia Hegla, pragnąc rzucić mu bezpośrednie wyzwanie.
Porażka akademicka
Rywalizacja z Heglem zakończyła się dla Schopenhauera porażką; jego wykłady cieszyły się niewielkim zainteresowaniem.
Krytyka idealizmu niemieckiego
Arthur Schopenhauer był zaciekłym krytykiem i przeciwnikiem głównych nurtów niemieckiego idealizmu, w tym filozofii Hegla, Fichtego i Schellinga, nazywając ich działania „szarlatanerią”.
Wpływy indyjskie
Jednym z najbardziej unikalnych aspektów intelektualnego profilu Schopenhauera było jego otwarcie na filozofię Wschodu, w szczególności na Upaniszady i buddyzm, które znacząco ukształtowały jego system myślowy.
Teoria woli
Centralnym punktem filozofii Schopenhauera jest teoria woli. W swoim systemie uznał, że fundamentalną rzeczywistością świata jest „wola życia” – ślepy, irracjonalny popęd, pozbawiony celu i rozumu, stanowiący źródło wszelkiego cierpienia.
Majątek i niezależność finansowa
Dziedzictwo po ojcu
Po tragicznej śmierci ojca w 1805 roku, Arthur Schopenhauer odziedziczył znaczną część jego majątku, co zapewniło mu podstawę materialną na resztę życia i pozwoliło na stabilny dochód pasywny.
Niezależność finansowa
Dzięki odsetkom generowanym przez jego majątek, Arthur Schopenhauer mógł prowadzić życie w sposób niezależnego uczonego, poświęcając się całkowicie studiom filozoficznym i pisaniu bez presji finansowej.
Spór z domem handlowym
Niezależność finansowa nie oznaczała jednak braku problemów; w pewnym momencie Schopenhauer stanął w obliczu sporu z domem handlowym Muhl, który ogłosił upadłość, lecz jego upór przyniósł mu zwycięstwo w batalii sądowej.
Osobowość i poglądy
Stosunek do zwierząt
Arthur Schopenhauer był pionierem w dziedzinie etyki zwierząt, zdecydowanie opowiadając się za ochroną ich praw i będąc zagorzałym przeciwnikiem wiwisekcji.
Pudle filozofa
Jego głębokie przywiązanie do zwierząt widoczne było także w jego życiu osobistym; jego ukochane pudle były jego wiernymi towarzyszami.
Poglądy na kobiety
Schopenhauer znany jest z wyrażania głęboko mizoginistycznych poglądów, które szczegółowo przedstawił w swoim eseju „O kobietach”, co mogło być powiązane z jego toksyczną relacją z matką.
Dylemat jeża
Jedną ze słynnych metafor stworzonych przez Schopenhauera jest „dylemat jeża”, opisująca fundamentalną trudność w relacjach międzyludzkich i nieuchronne wzajemne ranienie się.
Ateizm
Arthur Schopenhauer był zdeklarowanym ateistą, uważając religie za zjawiska o charakterze przede wszystkim społecznym i psychologicznym.
Hobby, styl życia i podróże
Pasja muzyczna
Muzyka stanowiła ważny element życia Arthura Schopenhauera; przez niemal całe życie codziennie grał na flecie poprzecznym, co było dla niego sposobem na radzenie sobie z wewnętrznymi rozterkami.
Zamiłowanie do podróży
Młodość Schopenhauera obfitowała w podróże po Europie, które pozwoliły mu na poznanie różnych kultur. W późniejszym wieku odwiedził dwukrotnie Włochy.
Spotkanie z Byronem
Podczas jednego z pobytów w Wenecji, otarł się nawet o spotkanie z wybitnym poetą epoki romantyzmu, Lordem Byronem.
Rutyna we Frankfurcie
Ostatnie 30 lat swojego życia Arthur Schopenhauer spędził we Frankfurcie nad Menem, charakteryzując się niezwykle uporządkowanym trybem życia.
Każdego dnia po południu filozof odbywał spacer ze swoim ukochanym pudlem, co stało się na tyle charakterystyczne, że jego postać ze zwierzęciem na smyczy stała się stałym elementem krajobrazu Frankfurtu.
Wieczory w hotelu
Wieczory Schopenhauer zazwyczaj spędzał w hotelu Englischer Hof, gdzie zwykł czytać gazety, co świadczyło o jego zamiłowaniu do porządku i przewidywalności.
Kontrowersje i incydenty
Incydent z Caroline Marquet
W 1821 roku Arthur Schopenhauer był uczestnikiem incydentu, który znalazł się na wokandzie sądowej; wypchnął z przedpokoju swoją sąsiadkę, szwaczkę Caroline Marquet, co zakończyło się nakazem sądowym.
Krytyka teizmu
Schopenhauer nie stronił od ostrych krytyk wobec religii, zwłaszcza judaizmu i chrześcijaństwa, zarzucając im antropocentryzm i brak empatii wobec zwierząt.
Ciekawostki i dziedzictwo
Znajomość z Goethem
Jednym z interesujących epizodów w życiu Schopenhauera była jego współpraca z Johannem Wolfgangiem von Goethem nad teorią kolorów, co zaowocowało publikacją dzieła „O wzroku i kolorach” w 1816 roku.
Obrona Goethego
W swoich pracach dotyczących optyki Schopenhauer aktywnie bronił stanowiska Goethego, polemizując z teoriami Isaaca Newtona.
Późna sława
Przez większą część swojego życia Arthur Schopenhauer pozostawał niedoceniany, prawdziwą popularność zyskał dopiero po 1851 roku.
Bestseller na starość
Jego zbiór esejów „Parerga i paralipomena”, wydany w 1851 roku, stał się niespodziewanym bestsellerem, przynosząc mu zasłużone uznanie i sławę w późnym okresie życia.
Wpływ na naukę
Filozofia Schopenhauera wywarła znaczący wpływ na naukę; Erwin Schrödinger, laureat Nagrody Nobla, otwarcie przyznawał, że system Schopenhauera był kluczowy dla jego rozumienia świata.
Wpływ na kulturę
Poza nauką, pesymizm Schopenhauera zainspirował rzesze artystów i myślicieli, od kompozytora Richarda Wagnera po filozofa Fryderyka Nietzschego.
Samotność
Schopenhauer świadomie wybierał samotność, twierdząc, że „człowiek jest tym bardziej towarzyski, im mniej jest wart pod względem intelektualnym”.
Lęk przed chorobami
Jego lęk przed chorobami był znaczący; między innymi z tego powodu przeniósł się do Frankfurtu, uciekając przed epidemią cholery, która zapanowała w Berlinie.
Znajomość języków
Arthur Schopenhauer posiadał imponującą biegłość językową: oprócz niemieckiego i francuskiego, biegle władał również angielskim, włoskim, hiszpańskim, a także klasycznymi językami: łaciną i greką.
Krytyka uniwersytetów
Jednocześnie Schopenhauer był krytyczny wobec uniwersytetów, uważając, że prawdziwa filozofia nie może rozwijać się w ich murach, a profesorowie są ograniczeni przez pensje państwowe.
Pocieszenie w Upaniszadach
Teksty indyjskie, w szczególności Upaniszady, były dla Schopenhauera źródłem głębokiego pocieszenia, nazywał je „pociechą swojego życia i śmierci”.
Stosunek do samobójstwa
Pomimo swojego głębokiego pesymizmu, Schopenhauer nie potępiał samobójstwa z perspektywy moralnej, uważając je jednak za błąd, ponieważ jest ono zaprzeczeniem indywidualnej woli życia.
Kolekcja dzieł sztuki
W swoim domu Schopenhauer posiadał bogatą kolekcję dzieł sztuki, w tym pozłacany posążek Buddy, co świadczyło o jego wczesnym i głębokim zainteresowaniu kulturą Wschodu.
Warto wiedzieć: Schopenhauer uważał, że prawdziwa filozofia nie powinna być ograniczana przez instytucje uniwersyteckie, a jej rozwój wymaga niezależności od państwowych pensji.
Ostatnie słowa
Według świadectw, ostatnie słowa Arthura Schopenhauera brzmiały: „Wyraził zadowolenie, że umiera w spokoju i z jasnym umysłem”.
Dziedzictwo gdańskie
Mimo że opuścił Gdańsk w dzieciństwie, Schopenhauer zawsze podkreślał swoje pochodzenie z tego wolnego miasta, co świadczyło o jego silnej tożsamości regionalnej.
Miejsce pochówku
Arthur Schopenhauer został pochowany na Cmentarzu Głównym (Hauptfriedhof) we Frankfurcie nad Menem; na jego nagrobku widnieje jedynie jego imię i nazwisko.
Chronologia życia i kariery Arthura Schopenhauera
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1788 | Urodziny w Gdańsku (22 lutego). |
| 1793 | Przeprowadzka rodziny do Hamburga. |
| 1797 | Wysłany do Hawru we Francji, nauka języka francuskiego. |
| 1803 | Dwanaście tygodni nauki w szkole w Wimbledon, Anglia. |
| 1805 | Tragiczna śmierć ojca (prawdopodobnie samobójstwo). |
| 1809 | Rozpoczęcie studiów medycznych w Getyndze. |
| 1810 | Decyzja o poświęceniu się filozofii. |
| 1813 | Uzyskanie doktoratu filozofii na Uniwersytecie w Jenie. |
| 1818 | Publikacja głównego dzieła życia: „Świat jako wola i przedstawienie”. |
| 1820 | Rozpoczęcie pracy jako wykładowca na Uniwersytecie w Berlinie. |
| 1821 | Incydent z Caroline Marquet, nałożenie obowiązku wypłacania renty. |
| 1851 | Publikacja „Parerga i paralipomena”, która staje się bestsellerem. |
| 1860 | Śmierć we Frankfurcie nad Menem (21 września). |
Arthur Schopenhauer pozostawił po sobie bogate dziedzictwo filozoficzne, które, mimo swojego pesymistycznego charakteru, skłania do głębokiej refleksji nad kondycją ludzką i poszukiwaniem wewnętrznego spokoju. Jego oryginalne spojrzenie na świat, wolę i cierpienie, a także otwartość na filozofię Wschodu, ukształtowały myśl wielu późniejszych filozofów, artystów i naukowców, czyniąc go jedną z kluczowych postaci myśli zachodniej.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_Schopenhauer
