Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, powszechnie znany jako Rumi, to postać o monumentalnym znaczeniu dla światowej literatury i duchowości, żyjąca w XIII wieku. Urodzony 30 września 1207 roku, na dzień dzisiejszy (2024 rok) miałby 817 lat. Jego bogate dziedzictwo twórcze, na czele z arcydziełem poetyckim „Masnavi”, uczyniło go symbolem uniwersalnej miłości i tolerancji, a jego nauki do dziś inspirują miliony ludzi na całym świecie. Przełomowe spotkanie z Szamsem z Tabrizu całkowicie odmieniło jego życie, inicjując jego drogę jako poety i mistrza sufickiego.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 817 lat (na rok 2024)
- Żona/Mąż: Gowhar Khatun
- Dzieci: Sultan Walad, Ala-eddina Chalabi
- Zawód: Poeta, mistyk suficki, teolog, prawnik
- Główne osiągnięcie: Stworzenie dzieł takich jak „Masnavi” i „Divan-e Shams-e Tabrizi”, które stały się kamieniami milowymi literatury światowej i duchowości.
Podstawowe informacje o Rumim
Dane biograficzne i pochodzenie
Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī urodził się 30 września 1207 roku w mieście Wakhsh, położonym na wschodnim brzegu rzeki o tej samej nazwie, w regionie znanym dzisiaj jako Tadżykistan. W tamtym okresie tereny te należały do potężnego Imperium Chorezmijskiego. Rumi pochodził z rodziny perskiej, a jego ojciec, Bahâ’ uddîn Walad, był szanowanym kaznodzieją i prawnikiem w regionie Wielkiego Balchu, który w tamtych czasach był ważnym ośrodkiem kultury perskiej i sufizmu.
Znaczenie imienia i tytuły honorowe
Przydomek „Rumi” wywodzi się od geografii i historii – dosłownie oznacza „Rzymianin”, co nawiązuje do faktu, że większość swojego życia poeta spędził w Anatolii. Region ten, będący częścią dawnego Cesarstwa Bizantyjskiego (Wschodniorzymskiego), był przez muzułmanów określany mianem „Rumu”. W kręgach perskojęzycznych, szczególnie w Iranie, Rumi jest najczęściej tytułowany „Mawlānā” lub „Molānā”, co oznacza „nasz mistrz”. W Turcji przyjęła się forma „Mevlânâ”, używana równie powszechnie.
Data i okoliczności śmierci
Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī zmarł 17 grudnia 1273 roku w wieku 66 lat. Jego odejście nastąpiło w Konyi, mieście będącym wówczas stolicą Sułtanatu Rum, na terenie dzisiejszej Turcji. Śmierć Rumiego nie oznaczała końca jego wpływu; wręcz przeciwnie, stała się początkiem wielkiego kultu, który trwa do dziś, czyniąc go jedną z najbardziej czczonych postaci duchowych i literackich w historii.
Życie prywatne i rodzinne Rumiego
Rodzice i tradycja rodzinna
Ojcem Rumiego był Bahā ud-Dīn Walad, teolog i mistyk, nazywany „Sułtanem Uczonych”. Rodzina Rumiego od pokoleń pielęgnowała tradycję nauczania islamu, wywodząc się z liberalnej szkoły hanaficko-maturydyjskiej, która kładła nacisk na racjonalne podejście do wiary i prawa islamskiego. Ta głęboka tradycja religijna i intelektualna stanowiła fundament dla rozwoju duchowego i intelektualnego młodego Jalāla al-Dīna.
Małżeństwa i potomstwo
W 1225 roku, podczas pobytu w Karamanie, Rumi poślubił Gowhar Khatun. Owocem tego małżeństwa było dwóch synów: Sultan Walad i Ala-eddina Chalabi. Obaj synowie odegrali znaczącą rolę w kontynuacji dziedzictwa ojca, a Sultan Walad po śmierci Rumiego stał się kluczową postacią w organizacji zakonu Mevlevi.
Ucieczka przed Mongołami
W burzliwym okresie wojen i najazdów, rodzina Rumiego była zmuszona do emigracji. Kiedy Rumi miał od 5 do 13 lat, jego rodzina uciekała z Azji Środkowej przed nacierającymi hordami mongolskimi. Ta długa i niebezpieczna podróż wiodła przez ważne ośrodki takie jak Samarkanda, Niszapur, Bagdad, aż do regionu Hidżazu i Damaszku, co znacząco ukształtowało młodego Rumiego i jego postrzeganie świata.
Kariera i edukacja Rumiego
Edukacja religijna i prawnicza
Po śmierci ojca w 1231 roku, 25-letni Rumi przejął jego rolę i został islamskim molvi, czyli nauczycielem. Przez kolejne dziewięć lat pogłębiał swoją wiedzę pod kierunkiem Sayyeda Burhana ud-Dina Muhaqqiqa Termaziego, wybitnego uczonego i mistrza sufickiego. Ten okres intensywnego kształcenia stanowił fundament dla jego późniejszej działalności naukowej i duchowej.
Działalność jako jurysta
Zanim Rumi zyskał sławę jako poeta i mistyk, przez wiele lat pełnił funkcję uznanego islamskiego prawnika w Konyi. Wydawał fatwy (opinie prawne), wygłaszał kazania w meczetach i nauczał studentów w medresie, przekazując im tajniki prawa islamskiego i teologii. Jego praca jako jurysty i nauczyciela ugruntowała jego pozycję jako autorytetu religijnego i intelektualnego.
Przełomowe spotkanie z Szamsem z Tabrizu
Moment, który całkowicie odmienił życie Rumi, nastąpił 15 listopada 1244 roku w Konyi, podczas spotkania z wędrownym derwischem Szamsem z Tabrizu. Ich relacja była niezwykle intensywna i głęboka, o charakterze mistrz-uczeń. Pod wpływem tej duchowej więzi i inspiracji, Rumi porzucił swoje dotychczasowe obowiązki nauczyciela i jurysty. To spotkanie stało się katalizatorem jego transformacji w poetę i duchowego przewodnika.
Zniknięcie Szamsa i narodziny poety
Tajemnicze zniknięcie Szamsa z Tabrizu w grudniu 1248 roku pogrążyło Rumiego w głębokiej żałobie. To bolesne doświadczenie stało się źródłem jego twórczości poetyckiej. W swoich wierszach Rumi poszukiwał duchowej jedności z utraconym przyjacielem, wyrażając cierpienie, tęsknotę i głębokie duchowe przeżycia. Rozpacz Jalal ad-Dina, wywołana utratą Szamsa, stała się motorem napędowym dla jego najpiękniejszych dzieł.
Dziedzictwo i uznanie Rumiego
Status „najpopularniejszego poety świata”
Rumiego określa się mianem „najpopularniejszego poety świata”. Jego dzieła, przeniknięte uniwersalnym przesłaniem miłości i duchowości, zostały przetłumaczone na dziesiątki języków. W ostatnich latach jego twórczość zyskała szczególną popularność w Stanach Zjednoczonych, gdzie stał się najlepiej sprzedającym się poetą, co świadczy o ponadczasowości jego przesłania.
Uznanie UNESCO
Znaczenie Rumiego dla kultury światowej i promowanie przez niego idei pokoju oraz tolerancji zostały uhonorowane na arenie międzynarodowej. Z okazji 800. rocznicy jego urodzin w 2007 roku, Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO) wybiła pamiątkowy medal. To wyróżnienie podkreśla trwały wkład Rumiego w dziedzictwo ludzkości i jego rolę jako propagatora harmonii.
Muzyka, rytuały i duchowość Rumiego
Zakon Wirujących Derwiszy
Po śmierci Rumiego, jego dziedzictwo duchowe było kontynuowane przez jego syna, Sultana Walada, i grono uczniów. Wspólnie założyli oni zakon Mevlevi, powszechnie znany jako Zakon Wirujących Derwiszy. Członkowie tego zakonu słyną z niezwykłej ceremonii Sama, czyli mistycznego tańca wirowania, będącego formą głębokiej medytacji i modlitwy.
Koncepcja Sufi Whirling
Rumi jest uznawany za postać, która wprowadziła lub znacząco spopularyzowała praktykę wirowania jako formę medytacji i modlitwy w ramach sufizmu. Wierzył, że muzyka i taniec mają moc wyzwalania duszy z więzów materialnego świata, umożliwiając jej zbliżenie do boskości. Koncepcja Sufi Whirling stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów tradycji maulawijja, stanowiąc drogę do duchowego oświecenia i połączenia z Absolutem.
Główne dzieła Rumiego
Masnavi (Mathnawī-ī ma’nawī)
„Masnavi”, znane również jako „Mathnawī-ī ma’nawī”, jest jednym z najwybitniejszych dzieł literatury perskiej. Często nazywane „Koranem w języku perskim”, stanowi poemat duchowy zawierający głębokie nauki mistyczne, alegorie i opowieści. Dzieło to jest uważane za kompendium duchowych nauk Rumiego.
Divan-e Shams-e Tabrizi
Zbiór lirycznych wierszy, „Divan-e Shams-e Tabrizi”, powstał jako wyraz głębokiego wpływu relacji z Szamsem z Tabrizu. Ten zbiór gazali (poetyckich pieśni miłosnych) jest wyrazem ekstatycznej miłości mistycznej, która wypełniała serce poety. Dzieło to zawiera ponad dwa tysiące czterowierszy i jest testamentem jego duchowej podróży.
Dzieła prozą
Oprócz twórczości poetyckiej, Rumi pozostawił po sobie znaczące prace pisane prozą. Do najważniejszych należą „Fihi ma fihi”, zapis jego rozmów i wykładów, oferujący wgląd w jego codzienne nauczanie. Kolejne ważne dzieło to „Majalis-e Sab’a” („Siedem Kazań”), zawierające jego rozważania religijne i filozoficzne. Uzupełnieniem są „Maktubat”, zbiór listów świadczących o jego zaangażowaniu.
Filantropia i osobowość Rumiego
Uniwersalizm i tolerancja
Rumi był znany ze swojego otwartego i tolerancyjnego podejścia do ludzi różnych wyznań. W swoich naukach podkreślał, że droga do Boga prowadzi przez miłość i zrozumienie. Jego filozofia głosiła, że wszystkie religie stanowią drogę do tej samej prawdy, a persowie i żydzi, podobnie jak muzułmanie, mogą znaleźć ukojenie w jego naukach. Ta uniwersalistyczna wizja uczyniła go postacią cenioną przez przedstawicieli różnych kultur.
Kontrowersje związane z Rumim
Relacja z Szamsem z Tabrizu
Intensywna więź łącząca Rumiego z Szamsem z Tabrizu budziła kontrowersje wśród jego rodziny i uczniów. Zazdrość i niezrozumienie tej relacji doprowadziły do oskarżeń o zaniedbywanie obowiązków religijnych. Mimo trudności, Szams wywarł olbrzymi wpływ na duchowy rozwój Rumiego, inspirując go do stworzenia „Divan-e Shams-e Tabrizi”. Niektórzy historycy sugerują, że Rumi poślubił córkę Ibn Arabiego, co mogło być sposobem na uspokojenie sytuacji w rodzinie i wśród uczniów.
Ciekawostki o Rumim
Spotkanie z Attarem
Według legendy, podczas ucieczki rodziny przed najeźdźcami mongolskimi, młody Rumi miał okazję spotkać w Niszapurze poetę Attara. Attar, widząc ojca Rumiego idącego przed synem, miał proroczo stwierdzić: „Oto morze, za którym płynie ocean”. Ta anegdota podkreśla wczesne oznaki niezwykłego potencjału i duchowego znaczenia młodego Jalāla al-Dīna.
Miejsce spoczynku
Mauzoleum Rumiego w Konyi, znane jako Mevlana Museum, jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w Turcji. Staje się ono symbolem duchowego mostu łączącego Wschód i Zachód, miejscem pielgrzymek dla ludzi poszukujących inspiracji. Rocznicę śmierci Rumiego, 17 grudnia, uczczono w Konyi uroczystym pokazem ceremonii Sama, będącym żywym świadectwem dziedzictwa maulawijja. Obieg wokół szejcha jest elementem tej duchowej praktyki, mającej na celu osiągnięcie jedności z boskością.
Warto wiedzieć: Dzieła Rumiego, przetłumaczone na dziesiątki języków, wciąż przemawiają do serc milionów, przypominając o ponadczasowej sile miłości i duchowego poszukiwania.
Jalāl al-Dīn Muḥammad Rūmī, znany jako Rumi, pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii literatury i duchowości. Jego poezja, przeniknięta głębokim zrozumieniem ludzkiej kondycji i uniwersalnym przesłaniem miłości, przekracza bariery kulturowe i czasowe. Dzieła takie jak „Masnavi” i „Divan-e Shams-e Tabrizi” nie tylko stanowią arcydzieła literackie, ale również służą jako drogowskazy dla poszukujących duchowego oświecenia. Rumi, poprzez swoje nauki o tolerancji i jedności, nadal inspiruje miliony ludzi na całym świecie, umacniając swój status jako wiecznego mistrza mądrości.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Co to znaczy Rumi?
Rumi to imię nadane na cześć Dżalaluddina Rumiego, perskiego poety, uczonego i mistyka. Samo imię pochodzi od arabskiego słowa „Rūm”, które odnosiło się do Cesarstwa Bizantyjskiego lub ziem zamieszkiwanych przez Rzymian.
Kto to jest Rumi?
Dżalaluddin Rumi był wybitnym perskim poetą, prawnikiem, uczonym i mistycznym sufickim, żyjącym w XIII wieku. Jest znany przede wszystkim jako założyciel zakonu Mevlevi, zwanego często „tańczącymi derwiszami”. Jego dzieła, takie jak „Mesnevi”, wywarły ogromny wpływ na literaturę i myśl duchową na całym świecie.
Czy Rumi był derwiszem?
Tak, Rumi był założycielem i duchowym przywódcą zakonu Mevlevi, którego członkowie są powszechnie znani jako derwisze. Choć sam Rumi nie praktykował publicznych rytuałów tańca, jego nauki i filozofia stały się podstawą dla praktyk duchowych jego naśladowców.
Co się stało z tatą Rumi?
Ojcem Rumiego był Bahā’ al-Dīn Walad, znany uczony i mistyk. Bahā’ al-Dīn Walad zmuszony był opuścić swoje rodzinne strony z powodu najazdu Mongołów i ostatecznie osiedlił się w Konyi (dzisiejsza Turcja), gdzie zmarł.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rumi
