Jimmy Carter: Byłego Prezydenta USA – Życie i Dziedzictwo

1

James Earl Carter Jr., powszechnie znany jako Jimmy Carter, to wybitny amerykański polityk i mąż stanu, który pełnił funkcję 39. prezydenta Stanów Zjednoczonych w latach 1977–1981. Urodzony 1 października 1924 roku, dożył sędziwego wieku 100 lat, zmarł 29 grudnia 2024 roku, stając się najdłużej żyjącym prezydentem w historii USA. Jego prezydenturę, choć zakończoną porażką w reelekcji, naznaczyły przełomowe porozumienia Camp David, które stały się fundamentem traktatu pokojowego między Izraelem a Egiptem. Po opuszczeniu Białego Domu, jego życie obfitowało w bezprecedensową działalność filantropijną i pokojową, za którą został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla w 2002 roku.

Jimmy Carter, urodzony jako James Earl Carter Jr., przyszedł na świat 1 października 1924 roku w Plains, w stanie Georgia. Jest on jedynym prezydentem Stanów Zjednoczonych pochodzącym z tego stanu. Plains, malownicze miasteczko w Georgii, pozostało jego domem przez całe życie. Carter przeszedł do historii jako pierwszy prezydent USA urodzony w szpitalu, co stanowiło pewien przełom w tamtych czasach. Jego korzenie głęboko tkwiły w południowej części Stanów Zjednoczonych, co miało wpływ na jego późniejsze poglądy i działania. Po zakończeniu kariery wojskowej, Jimmy Carter powrócił do Plains, aby przejąć rodzinne gospodarstwo uprawy orzeszków ziemnych, co ukształtowało jego wizerunek jako „rolnika z Georgii”. Jego małżeństwo z Rosalynn Smith, które zawarli w 1946 roku, trwało 77 lat, aż do jej śmierci w lutym 2023 roku, będąc jednym z najdłuższych i najbardziej partnerskich związków w historii amerykańskich par prezydenckich. Carter był 39. prezydentem Stanów Zjednoczonych, sprawując urząd z ramienia Partii Demokratycznej w latach 1977–1981, po czym został zastąpiony przez Ronalda Reagana. W 2002 roku został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 100 lat (urodzony 1 października 1924, zmarł 29 grudnia 2024)
• Żona/Mąż: Rosalynn Smith Carter (małżeństwo 1946–2023)
• Dzieci: Cztery (Jack, Jeff, Amy, Chip)
• Zawód: Polityk, rolnik, inżynier
• Główne osiągnięcie: Porozumienia Camp David, Pokojowa Nagroda Nobla, długowieczność

Podstawowe informacje o Jimmy’m Carterze

Data i miejsce urodzenia, pochodzenie

James Earl Carter Jr., powszechnie znany jako Jimmy Carter, urodził się 1 października 1924 roku w Plains, w stanie Georgia. Jest on jedynym prezydentem Stanów Zjednoczonych pochodzącym z tego stanu. Plains, malownicze miasteczko w Georgii, pozostało jego domem przez całe życie. Carter przeszedł do historii jako pierwszy prezydent USA urodzony w szpitalu, co stanowiło pewien przełom w tamtych czasach. Jego korzenie głęboko tkwiły w południowej części Stanów Zjednoczonych, co miało wpływ na jego późniejsze poglądy i działania.

Prezydentura: numer, kadencja i następca

Jimmy Carter był 39. prezydentem Stanów Zjednoczonych. Swoją prezydenturę sprawował przez jedną kadencję, od 1977 do 1981 roku. Reprezentował Partię Demokratyczną, a jego następcą został Ronald Reagan. Kadencja prezydenta Cartera była okresem pełnym wyzwań, zarówno na arenie krajowej, jak i międzynarodowej, a jego prezydentura zakończyła się porażką w wyborach w 1980 roku.

Rekord długowieczności

Jimmy Carter jest postacią historyczną nie tylko ze względu na swoją prezydenturę, ale także dzięki swojej niezwykłej długowieczności. Jako jedyny w dziejach osiągnął wiek 100 lat, co czyni go rekordzistą pod względem długowieczności wśród wszystkich lokatorów Białego Domu. Swoje setne urodziny obchodził w październiku 2024 roku, na krótko przed śmiercią. Jego długie życie pozwoliło mu na aktywny udział w życiu publicznym i społecznym przez wiele dekad po opuszczeniu urzędu prezydenta.

Śmierć i miejsce spoczynku

Jimmy Carter zmarł 29 grudnia 2024 roku w wieku 100 lat w swoim rodzinnym domu w Plains w stanie Georgia. Jego śmierć była znaczącym wydarzeniem, kończącym epokę w historii Stanów Zjednoczonych. Miejscem jego ostatecznego spoczynku stała się posiadłość Jimmy Carter House w Plains, gdzie spędził większość swojego życia i gdzie kontynuował swoją działalność filantropijną. Pogrzeb był wydarzeniem o znaczeniu narodowym.

Rodzina i życie prywatne Jimmy’ego Cartera

Małżeństwo z Rosalynn Smith Carter

Kluczową postacią w życiu Jimmy’ego Cartera była jego żona, Rosalynn Smith. Poślubił ją w 1946 roku, a ich związek trwał niezwykłe 77 lat, aż do śmierci Rosalynn w lutym 2023 roku. Małżeństwo Jimmy’ego i Rosalynn Carterów było jednym z najdłuższych i najbardziej partnerskich związków w historii amerykańskich par prezydenckich. Rosalynn była nie tylko żoną, ale także bliską współpracowniczką i doradczynią Jimmy’ego w jego działalności publicznej i społecznej. Ich wspólna droga była przykładem oddania i wspólnego celu.

Powrót do Plains i przejęcie rodzinnego gospodarstwa

Po zakończeniu służby w marynarce wojennej w 1953 roku, Jimmy Carter, wraz z żoną Rosalynn, powrócił do rodzinnego miasta Plains w stanie Georgia. Decyzja ta była podyktowana śmiercią jego ojca i koniecznością przejęcia rodzinnego gospodarstwa uprawy orzeszków ziemnych. To właśnie ten powrót do korzeni i przejęcie roli rolnika stało się fundamentem jego późniejszego wizerunku jako „rolnika z Georgii”, który był często podkreślany w jego kampaniach politycznych.

Kariera polityczna i publiczna

Gubernator stanu Georgia

Zanim Jimmy Carter wkroczył na scenę polityczną na szczeblu krajowym, zdobył doświadczenie jako gubernator stanu Georgia. Służył na tym stanowisku w latach 1971–1975. Jako 76. gubernator, zyskał miano jednego z „gubernatorów Nowego Południa”. Jego rządy charakteryzowały się silnym zaangażowaniem w proces desegregacji rasowej, co było wówczas ważnym i często kontrowersyjnym tematem na Południu Stanów Zjednoczonych. Jego działania przyczyniły się do postępu w kwestii równości rasowej w Georgii.

Droga do prezydentury: „czarny koń” Partii Demokratycznej

W 1976 roku Jimmy Carter zaskoczył amerykańską scenę polityczną, zdobywając nominację Partii Demokratycznej na kandydata na prezydenta jako tzw. „czarny koń” (dark horse). W tym czasie był politykiem niemal nieznanym poza granicami Georgii. Jego kampania, oparta na wizerunku uczciwego i prostego człowieka z Południa, zyskała szerokie poparcie. Ostatecznie pokonał urzędującego prezydenta Geralda Forda w wyborach ogólnokrajowych, co było znaczącym sukcesem i dowodem na pragnienie zmian w amerykańskim społeczeństwie.

Decyzje prezydenckie

Ułaskawienie uchylających się od poboru

Jedną z pierwszych i najbardziej kontrowersyjnych decyzji prezydenta Cartera było ułaskawienie wszystkich osób, które uchylały się od poboru do wojska podczas wojny w Wietnamie. Jego celem było uleczenie narodowych ran po tym trudnym i podzielonym konflikcie. Ta decyzja spotkała się z różnymi reakcjami, ale dla wielu stanowiła ważny krok w kierunku pojednania narodowego.

Porozumienia Camp David

Największym sukcesem dyplomatycznym prezydentury Jimmy’ego Cartera było doprowadzenie do podpisania historycznych porozumień Camp David w 1978 roku. Te negocjacje, prowadzone w rezydencji prezydenckiej Camp David, położyły fundament pod traktat pokojowy między Izraelem a Egiptem. Było to przełomowe osiągnięcie, które miało dalekosiężne konsekwencje dla stabilności Bliskiego Wschodu i stanowiło dowód na umiejętność Cartera w prowadzeniu skomplikowanych negocjań pokojowych. Warto wiedzieć: Traktat pokojowy między Izraelem a Egiptem został podpisany rok później, w 1979 roku.

Traktaty dotyczące Kanału Panamskiego i rozmowy SALT II

W sferze polityki zagranicznej, prezydent Carter wykazał się aktywnością na wielu frontach. Wynegocjował traktaty dotyczące Kanału Panamskiego, co rozwiązało długotrwały spór między Stanami Zjednoczonymi a Panamą. Ponadto, prowadził drugą rundę rozmów SALT II (Strategic Arms Limitation Talks) ze Związkiem Radzieckim, mających na celu ograniczenie arsenałów nuklearnych. Ważnym osiągnięciem było również oficjalne nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Chinami, co stanowiło znaczący zwrot w amerykańskiej polityce zagranicznej wobec Państwa Środka.

Nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Chinami

Ważnym elementem polityki zagranicznej administracji Cartera było oficjalne nawiązanie stosunków dyplomatycznych z Chińską Republiką Ludową w 1979 roku. Był to przełomowy moment, który zmienił układ sił w globalnej polityce i otworzył nowe możliwości współpracy między dwoma mocarstwami. Decyzja ta była wynikiem długotrwałych i skomplikowanych negocjacji, które symbolizowały nową erę w relacjach amerykańsko-chińskich.

Utworzenie nowych departamentów rządowych

Prezydent Carter dążył do modernizacji administracji państwowej i dostosowania jej do zmieniających się potrzeb kraju. W tym celu utworzył dwa nowe departamenty na szczeblu gabinetowym: Departament Energii oraz Departament Edukacji. Utworzenie Departamentu Energii odzwierciedlało rosnące znaczenie kwestii energetycznych w obliczu kryzysów naftowych, natomiast Departament Edukacji miał na celu podniesienie priorytetu edukacji w polityce krajowej.

Porażka w wyborach w 1980 roku i jej przyczyny

Prezydentura Jimmy’ego Cartera zakończyła się porażką w wyborach w 1980 roku, kiedy to przegrał z Ronaldem Reaganem. Na wynik wyborów wpłynęło wiele czynników, w tym głęboki kryzys zakładników w Iranie, gdzie 52 Amerykanów było przetrzymywanych przez 444 dni, co znacząco osłabiło jego poparcie społeczne. Dodatkowo, radziecka inwazja na Afganistan oraz trudna sytuacja gospodarcza kraju, charakteryzująca się kryzysem naftowym i wysoką inflacją, przyczyniły się do niezadowolenia obywateli i wzrostu poparcia dla opozycji.

Kariera polityczna Jimmy’ego Cartera – Chronologia

Służba wojskowa

Ukończenie Akademii Marynarki Wojennej USA

Zanim Jimmy Carter rozpoczął karierę polityczną, uzyskał solidne wykształcenie wojskowe. W 1946 roku ukończył prestiżową Akademię Marynarki Wojennej USA (U.S. Naval Academy) w Annapolis, zdobywając tytuł Bachelor of Science. Ta instytucja kształtująca przyszłych oficerów stała się dla niego fundamentem jego późniejszej służby w siłach zbrojnych Stanów Zjednoczonych.

Kariera w United States Navy

Po ukończeniu Akademii Marynarki Wojennej, Jimmy Carter rozpoczął wieloletnią karierę w siłach zbrojnych. Służył w marynarce wojennej (United States Navy) w latach 1946–1953 w służbie czynnej. Jego specjalizacją była służba na okrętach podwodnych, co wymagało odwagi, precyzji i dyscypliny. Doświadczenia zdobyte podczas służby wojskowej ukształtowały jego charakter i podejście do obowiązków.

Nagrody i osiągnięcia

Pokojowa Nagroda Nobla

W 2002 roku Jimmy Carter został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla. Nagroda ta była wyrazem uznania dla jego dekad niestrudzonych wysiłków na rzecz znajdowania pokojowych rozwiązań konfliktów międzynarodowych oraz promowania demokracji i praw człowieka. Po zakończeniu prezydentury, Carter aktywnie działał na rzecz pokoju i sprawiedliwości na całym świecie, co zostało docenione przez norweski komitet noblowski.

Działalność pisarska

Jimmy Carter jest również uznanym autorem. Po opuszczeniu Białego Domu poświęcił się pisaniu, czego efektem jest wiele książek. Jego dorobek literacki obejmuje wspomnienia polityczne, poezję, a także komentarze dotyczące skomplikowanego konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Jest on jednym z najbardziej płodnych autorów wśród byłych prezydentów USA, a jego publikacje stanowią cenne źródło wiedzy i refleksji nad kluczowymi zagadnieniami politycznymi i społecznymi.

Nagrody i wyróżnienia Jimmy’ego Cartera

Filantropia i działalność społeczna

Powstanie Carter Center

W 1982 roku, po zakończeniu kadencji prezydenta, Jimmy Carter wraz z żoną Rosalynn założył Carter Center. Jest to organizacja non-profit, która odgrywa kluczową rolę w promowaniu pokoju, zdrowia i demokracji na świecie. Carter Center zajmuje się monitorowaniem wyborów na całym świecie, mediacjami pokojowymi w konfliktach międzynarodowych oraz walką z zapomnianymi chorobami tropikalnymi. Działalność centrum jest kontynuacją zaangażowania Cartera w sprawy globalne.

Walka z chorobami tropikalnymi i drakunkulozą

Jednym z najbardziej znaczących osiągnięć filantropijnych Jimmy’ego Cartera jest jego kluczowa rola w niemal całkowitym wyeliminowaniu drakunkulozy, choroby wywoływanej przez pasożyta znanego jako robak gwinejski. Carter osobiście angażował się w kampanie zdrowotne w Afryce i Azji, współpracując z lokalnymi społecznościami i organizacjami w celu zwalczania tej wyniszczającej choroby. Jego wysiłki przyniosły spektakularne rezultaty i uratowały życie milionom ludzi.

Zaangażowanie w Habitat for Humanity

Przez dziesięciolecia Jimmy Carter był najbardziej znaną twarzą organizacji Habitat for Humanity. Jego zaangażowanie wykraczało poza rolę honorową – osobiście pracował na budowach domów dla osób ubogich, często w trudnych warunkach. Jego aktywna obecność i fizyczna praca na budowach stały się symbolem jego skromności, etyki pracy i głębokiego zaangażowania w poprawę warunków życia potrzebujących. Jest to jeden z najbardziej rozpoznawalnych aspektów jego działalności po prezydenturze.

Zdrowie

Jedyny prezydent USA, który dożył setnych urodzin

Jimmy Carter przeszedł do historii jako jedyny prezydent USA, który dożył setnych urodzin. To niezwykłe osiągnięcie było świętowane w październiku 2024 roku, na krótko przed jego śmiercią w grudniu tego samego roku. Jego długowieczność pozwoliła mu pozostać aktywnym w życiu publicznym i społecznym przez ponad cztery dekady po opuszczeniu Białego Domu, co jest absolutnym rekordem wśród byłych prezydentów USA.

Kontrowersje i kryzysy prezydentury

Kryzys zakładników w Iranie

Końcówka prezydentury Jimmy’ego Cartera została przyćmiona przez poważny kryzys zakładników w Iranie, który trwał od 1979 do 1981 roku. W tym okresie 52 Amerykanów było przetrzymywanych w Teheranie przez 444 dni. Ten długotrwały kryzys dyplomatyczny znacząco osłabił jego poparcie społeczne i stał się jednym z głównych czynników wpływających na wynik wyborów w 1980 roku.

„Incydent z królikiem”

Administracja Cartera musiała zmierzyć się z różnymi, czasem niecodziennymi sytuacjami. Jednym z przykładów jest tzw. „incydent z królikiem” w 1979 roku, kiedy to prezydent został zaatakowany przez królika podczas wędkowania. Choć sam incydent był zdarzeniem o charakterze anegdotycznym, został on szeroko nagłośniony i stał się symbolem pewnych trudności, z jakimi zmagała się jego administracja. W połączeniu z innymi wyzwaniami, takimi jak radziecka inwazja na Afganistan, pogłębiał to obraz niepewności.

Radziecka inwazja na Afganistan i bojkot Igrzysk Olimpijskich w Moskwie

W obliczu radzieckiej inwazji na Afganistan w 1979 roku, administracja Jimmy’ego Cartera podjęła zdecydowane kroki w odpowiedzi. Oskarżenia o nieudolność w obliczu tej agresji wpłynęły na nastroje społeczne. Jednym z najbardziej symbolicznych działań był bojkot przez Stany Zjednoczone Igrzysk Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku. Był to wyraz protestu przeciwko działaniom Związku Radzieckiego i znacząco wpłynął na relacje między supermocarstwami w okresie zimnej wojny.

Ciekawostki

Jedyny prezydent USA pochodzący z Georgii

Jimmy Carter jest postacią unikatową w historii Stanów Zjednoczonych, ponieważ jest jedynym prezydentem USA, który pochodzi ze stanu Georgia. Jego związki z tym stanem są głębokie i trwałe, a Plains pozostało jego domem przez całe życie. To pochodzenie często było podkreślane w jego wizerunku politycznym, jako symbolu prostoty i autentyczności.

Rekordowa post-prezydentura

Okres po opuszczeniu Białego Domu przez Jimmy’ego Cartera, zwany post-prezydenturą, trwał ponad 43 lata. Jest to absolutny rekord w historii Stanów Zjednoczonych. Przez te lata Carter pozostawał niezwykle aktywny w dziedzinie filantropii, dyplomacji i promowania praw człowieka, stając się globalnym autorytetem i przykładem zaangażowania obywatelskiego na rzecz pokoju i sprawiedliwości.

Jimmy Carter pozostawił po sobie dziedzictwo jako prezydent, który dążył do pokoju i sprawiedliwości, a jego późniejsza działalność filantropijna na rzecz praw człowieka i globalnego zdrowia jest równie inspirująca. Jego niezwykła długowieczność i aktywność po opuszczeniu Białego Domu stanowią przykład zaangażowania w służbę społeczeństwu przez całe życie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter