Hokusai Katsushika: Japoński mistrz drzeworytu z Kanagawy

0

Katsushika Hokusai, urodzony jako Tokitarō prawdopodobnie 31 października 1760 roku w dystrykcie Katsushika w Edo (dzisiejsze Tokio), był jednym z najwybitniejszych japońskich malarzy i drzeworytników okresu Edo. Znany na całym świecie pod swoim artystycznym pseudonimem Hokusai, co oznacza „Północne Studio”, artysta zmarł 10 maja 1849 roku w wieku 88 lat, pozostając aktywnym twórczo do późnych lat życia. W ciągu swojej długiej kariery Hokusai posługiwał się co najmniej trzydziestoma różnymi nazwiskami, co pozwala historykom sztuki na periodyzację jego twórczości, ściśle powiązaną ze zmianami w jego stylu. Jego życie było naznaczone wieloma artystycznymi transformacjami, a jego dzieła, w tym słynna seria „36 widoków na górę Fuji”, wywarły znaczący wpływ na sztukę światową.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 10 maja 1849 roku miał 88 lat.
• Żona/Mąż: Hokusai miał dwie żony.
• Dzieci: Miał pięcioro dzieci (dwóch synów i trzy córki).
• Zawód: Malarz i drzeworytnik.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie serii drzeworytów „36 widoków na górę Fuji”, w tym ikonicznej „Wielkiej fali w Kanagawie”.

Podstawowe informacje o Hokusai Katsushika

Prawdziwe imię, data i miejsce urodzenia

Prawdziwe imię artysty brzmiało Tokitarō. Urodził się on prawdopodobnie 31 października 1760 roku w dystrykcie Katsushika w Edo, które dziś znamy jako Tokio. To właśnie od nazwy tej dzielnicy wywodzi się jego najbardziej znane nazwisko rodowe Katsushika.

Tożsamość artystyczna i pochodzenie pseudonimu

Choć na całym świecie znany jest jako Hokusai, jego pełne nazwisko rodowe to Katsushika Hokusai. Pseudonim „Hokusai” ma swoje korzenie w nazwie „Północne Studio”, co może nawiązywać do jego miejsca zamieszkania lub praktyki artystycznej.

Długowieczność i data śmierci

Katsushika Hokusai cieszył się długim życiem, zmarł 10 maja 1849 roku w wieku 88 lat w Edo. Jego aktywność twórcza nie ustała aż do ostatnich chwil, co świadczy o jego niezachwianej pasji i zaangażowaniu w sztukę.

Wielość imion i pseudonimów

Artysta był znany z częstego zmieniania swoich imion i pseudonimów. W ciągu całego życia posługiwał się ich co najmniej trzydziestoma, co było rzadkością wśród znaczących artystów tamtego okresu i świadczy o jego dynamicznej ewolucji artystycznej.

Podział życia na okresy

Historycy sztuki często wykorzystują liczne pseudonimy, którymi posługiwał się Hokusai, do podziału jego długiej kariery na odrębne okresy. Zmiany imion nierzadko korespondowały ze znaczącymi zmianami w jego stylu artystycznym i podejściu do tworzenia.

Rodzina i życie prywatne Hokusai Katsushika

Pochodzenie i rodzinne rzemiosło

Hokusai urodził się w rodzinie rzemieślników. Uważa się, że jego ojcem był Nakajima Ise, który specjalizował się w wytwarzaniu luster dla samego szoguna, co wskazuje na pewien prestiż społeczny rodziny.

Status w rodzinie i matka

Ze względu na fakt, że ojciec nigdy nie uczynił Hokusaia swoim oficjalnym spadkobiercą, historycy przypuszczają, że jego matka mogła być konkubiną, co mogło wpływać na jego pozycję w rodzinie.

Pierwsze małżeństwo i jego zakończenie

W dekadzie pracy w studio Shunshō, Hokusai zawarł swoje pierwsze małżeństwo. Niestety, o jego pierwszej żonie wiadomo bardzo niewiele, poza tym, że zmarła na początku lat 90. XVIII wieku.

Drugie małżeństwo i potomstwo

Artysta ożenił się ponownie w 1797 roku. Z obu związków małżeńskich Hokusai doczekał się w sumie pięciorga dzieci: dwóch synów i trzech córek.

Córka i asystentka Ei (Ōi)

Najmłodszą córką Hokusaia była Ei, znana również jako Ōi. Poszła w ślady ojca, stając się utalentowaną artystką i pełniąc funkcję jego wiernej asystentki w późniejszych latach jego życia, co świadczy o silnych więzach rodzynnych i artystycznych.

Kariera i rozwój artystyczny Hokusai Katsushika

Wczesne początki i nauka u ojca

Hokusai zaczął malować w bardzo młodym wieku, już około szóstego roku życia. Prawdopodobnie od swojego ojca uczył się podstaw malowania, tworząc ozdobne wzory wokół luster, co stanowiło jego pierwsze zetknięcie ze sztuką.

Okres pracy w księgarni i bibliotece

W wieku 12 lat Hokusai został wysłany do pracy w księgarni i bibliotece. Był to ważny okres, podczas którego miał okazję zapoznać się z licznymi pozycjami drukowanymi z bloków drzeworytniczych, co z pewnością wpłynęło na jego późniejsze zainteresowania.

Terminowanie u drzeworytnika

W wieku 14 lat Hokusai rozpoczął czteroletnią praktykę jako uczeń rzeźbiarza w drewnie. To doświadczenie dało mu solidne podstawy techniczne, niezbędne do tworzenia misternych drzeworytów, które stały się jego znakiem rozpoznawczym.

Szkoła Katsukawa i pierwsze publikacje

W wieku 18 lat wstąpił do prestiżowego studia Katsukawa Shunshō. Pod pseudonimem Shunrō opublikował swoje pierwsze prace w 1779 roku. Były to obrazy przedstawiające aktorów kabuki, co było popularnym tematem w sztuce ukiyo-e tamtego okresu.

Wydalenie ze szkoły i kluczowy przełom

Po śmierci swojego mistrza, Shunshō, Hokusai zaczął eksperymentować z innymi stylami, w tym z europejskimi miedziorytami. Za tę niezależność i odejście od tradycji został wydalony ze szkoły. Sam Hokusai uznał to wydarzenie za przełomowe, które zmotywowało go do dalszego rozwoju i poszukiwania własnego, unikalnego stylu.

Niezależność artystyczna

W 1798 roku Hokusai dokonał znaczącego kroku, przekazując swoje imię uczniowi i po raz pierwszy stając się w pełni niezależnym artystą. Przyjął wówczas nazwisko Hokusai Tomisa, symbolizujące nowy etap w jego karierze.

Innowacja w tematyce ukiyo-e

Hokusai odegrał kluczową rolę w ewolucji stylu ukiyo-e. Przekształcił ten gatunek sztuki, odchodząc od dominujących portretów kurtyzan i aktorów kabuki, w kierunku eksploracji krajobrazów, świata roślin i scen z życia codziennego. Jego innowacyjne podejście otworzyło nowe możliwości dla japońskiej sztuki graficznej.

Skala twórczości

W ciągu swojej niezwykle długiej i płodnej kariery Hokusai stworzył imponującą liczbę ponad 30 000 dzieł. Obejmowały one obrazy, szkice, drzeworyty oraz ilustracje, co świadczy o jego niezwykłej pracowitości i wszechstronności.

Najważniejsze dzieła Hokusai Katsushika

Początki serii „36 widoków na górę Fuji”

Stworzona na początku lat 30. XIX wieku, seria drzeworytów „36 widoków na górę Fuji” była odpowiedzią na rosnący boom turystyczny w Japonii oraz na osobistą fascynację artysty majestatyczną górą Fudżi. Dzieła te ugruntowały jego międzynarodową sławę.

„Wielka fala w Kanagawie”

Jest to bez wątpienia najbardziej ikoniczny drzeworyt z serii o górze Fuji, a zarazem jedno z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w historii sztuki japońskiej. W „Wielkiej fali w Kanagawie” Hokusai zastosował zachodnią perspektywę, aby precyzyjnie oddać głębię i objętość morskiego żywiołu, kontrastując go z delikatnym widokiem góry Fuji w tle.

„Piękna pogoda o poranku” (Czerwona Fuji)

Inne kluczowe dzieło z serii o górze Fuji, znane również jako „Czerwona Fuji”. Ten drzeworyt, obok „Wielkiej fali”, stał się fundamentem międzynarodowej rozpoznawalności Hokusaia i symbolem jego mistrzostwa w przedstawianiu japońskich krajobrazów.

„Hokusai Manga” i podręczniki sztuki

Od 1811 roku artysta tworzył serię zatytułowaną „Hokusai Manga”. Były to obszerne zbiory tysięcy humorystycznych rysunków przedstawiających różnorodne przedmioty, zwierzęta, rośliny i postacie. Dzieła te służyły również jako podręczniki dla młodych artystów, dzieląc się jego wiedzą i technikami.

„Sen żony rybaka”

Najsłynniejsze dzieło Hokusaia z gatunku shunga, czyli sztuki erotycznej. „Sen żony rybaka” przedstawia młodą kobietę w intymnym uścisku z dwiema ośmiornicami, co stanowi przykład jego odwagi w eksplorowaniu różnych tematów i stylów.

„Sto widoków na górę Fuji”

Rozpoczęta w 1834 roku, ta znacząca seria krajobrazowa jest uważana za arcydzieło wśród jego książek z obrazami. „Sto widoków na górę Fuji” ukazuje wszechstronność artysty w przedstawianiu tego świętego dla Japończyków miejsca z różnych perspektyw i w różnych sceneriach.

Wpływ i dziedzictwo Hokusai Katsushika

Inspiracja dla europejskich mistrzów

Twórczość Katsushiki Hokusaia wywarła ogromny wpływ na zachodnich artystów, zwłaszcza w okresie fali japonizmu w XIX wieku. Artyści tacy jak Vincent van Gogh czy Claude Monet czerpali inspirację z jego dzieł, włączając jego styl i tematykę do własnych prac.

Rola w edukacji młodych artystów

W ciągu swojego życia Hokusai wykształcił około 50 uczniów. Jego nauczanie i przekazywanie technik przyczyniło się do rozprzestrzenienia jego wizji artystycznej i wpłynęło na rozwój kolejnych pokoleń japońskich artystów.

Precyzja i kontrola nad procesem

Hokusai kładł ogromny nacisk na jakość wykonania swoich prac. Zachowane listy świadczą o tym, że artysta skrupulatnie upominał rzeźbiarzy bloków, gdy ci odchodzili od jego specyficznego stylu rysowania detali, takich jak nosy czy oczy, co podkreśla jego dbałość o szczegóły i dążenie do perfekcji.

Inne projekty i wydarzenia z życia Hokusai Katsushika

Współpraca z Takizawą Bakinem

W latach 1804–1815 Hokusai współpracował z popularnym powieściopisarzem Takizawą Bakinem, ilustrując jego książki. Ich współpraca zakończyła się jednak z powodu konfliktów charakterów, co pokazuje, że nawet w sztuce relacje międzyludzkie bywają wyzwaniem.

Gigantyczne portrety i autopromocja

Hokusai słynął z talentu do autopromocji. W 1804 roku zadziwił publiczność, malując za pomocą miotły i wiader tuszu gigantyczny portret mnicha Darumy o powierzchni 200 metrów kwadratowych. Było to spektakularne widowisko, które przyciągnęło uwagę wielu widzów.

Konkurs przed szogunem

Artysta wykazał się także pomysłowością podczas rywalizacji na dworze szoguna. Wygrał ją, malując niebieską krzywą, a następnie puszczając po niej kurczaka z łapami umoczonymi w czerwonej farbie, co stworzyło iluzję liści klonu na rzece. Był to dowód jego kreatywności i nieszablonowego myślenia.

Późne lata w Obuse

W wieku 83 lat artysta przeniósł się do miejscowości Obuse. Tam, w późniejszym okresie życia, stworzył kolejne arcydzieła, takie jak „Męska fala” i „Żeńska fala”, kontynuując swoją artystyczną podróż do samego końca.

Zdrowie i trudne momenty w życiu Hokusai Katsushika

Pożar studia i utrata dorobku

W 1839 roku studio Hokusaia padło ofiarą niszczycielskiego pożaru. Ogień strawił znaczną część jego dorobku artystycznego oraz warsztatu pracy, co było ogromną stratą i trudnym momentem w jego życiu.

Praktyka „codziennych egzorcyzmów”

Między 1842 a 1843 rokiem Hokusai codziennie rano malował chińskie lwy (shishi). Nazwał tę praktykę „codziennymi egzorcyzmami”, wierząc, że mają one moc chronić go przed nieszczęściem i zapewnić pomyślność.

Ciekawostki z życia artysty

Życie Hokusaia było pełne nie tylko twórczej pasji, ale także niecodziennych wydarzeń i głębokich przemyśleń.

• Znaczenie imienia: Pseudonim „Hokusai” nawiązuje do Gwiazdy Polarnej, symbolu bóstwa w buddyzmie Nichiren.
• Niezwykła ambicja: Artysta wierzył, że jego największe dzieła powstanijdopiero w późnej starości.
• Międzynarodowe uznanie: Jego sława jest tak wielka, że jego imieniem nazwano krater na planecie Merkury.

Kluczowe pseudonimy i okresy twórczości

Wielość pseudonimów, którymi posługiwał się Hokusai, stanowi klucz do zrozumienia jego artystycznej ewolucji. Każda zmiana imienia często oznaczała nowy etap w jego stylu i podejściu do sztuki.

• Shunrō: Okres związany z nauką w szkole Katsukawa Shunshō, rozpoczęty w wieku 18 lat.
• Sōri: Pseudonim używany w późniejszym okresie, charakteryzujący się nowymi poszukiwaniami artystycznymi.
• Hokusai Tomisa: Nazwisko przyjęte w 1798 roku, po uzyskaniu niezależności artystycznej.
• Taito: Pseudonim używany w latach 1811-1820, obejmujący okres tworzenia „Hokusai Manga”.
• Iitsu: Kolejny pseudonim, często kojarzony z późniejszymi pracami, w tym z seriami widoków góry Fuji.
• Nagano Iitsu: Pełniejsze nazwisko używane w niektórych okresach.

Rodzina Hokusai Katsushika

Życie osobiste Hokusaia, choć mniej udokumentowane niż jego kariera artystyczna, obejmowało dwa małżeństwa i potomstwo, które odgrywało rolę w jego życiu i pracy.

• Pierwsza żona: Zmarła na początku lat 90. XVIII wieku.
• Druga żona: Poślubiona w 1797 roku.
• Potomstwo: Dwoje synów i troje córek.
• Córka Ei (Ōi): Najmłodsza córka, która sama została artystką i była asystentką ojca.

Etapy kariery artystycznej

Kariera Katsushiki Hokusaia była długa i pełna transformacji, od nauki u ojca po stanie się międzynarodowo uznanym mistrzem drzeworytu. Poniżej przedstawiono kluczowe etapy jego rozwoju.

Warto wiedzieć: Hokusai, pomimo swojego długiego życia i ogromnej liczby stworzonych dzieł, nigdy nie spoczął na laurach. Jego filozofia ciągłego doskonalenia sprawiła, że nigdy nie był w pełni zadowolony z osiągniętego poziomu, aspirując do mistrzostwa, które miał osiągnąć dopiero w wieku 110 lat.

Kluczowe dzieła i ich znaczenie

Twórczość Katsushiki Hokusaia obejmuje dzieła o zróżnicowanej tematyce, jednak to jego pejzaże i innowacyjne podejście do kompozycji przyniosły mu największą sławę.

• Seria „36 widoków na górę Fuji” (ok. 1831): Seria drzeworytów, która stała się fundamentem jego międzynarodowej rozpoznawalności.
• „Wielka fala w Kanagawie”: Najbardziej ikoniczny drzeworyt z wymienionej serii, prezentujący mistrzowskie wykorzystanie perspektywy.
• „Piękna pogoda o poranku” (Czerwona Fuji): Kolejne wybitne dzieło z tej samej serii, podkreślające piękno i majestat góry Fuji.
• „Hokusai Manga” (od 1811): Obszerne zbiory rysunków, pełniące funkcję humorystycznych ilustracji i podręczników dla artystów.
• „Sen żony rybaka”: Znane dzieło z gatunku shunga, ukazujące odważne podejście artysty do tematów.
• „Sto widoków na górę Fuji” (od 1834): Arcydzieło wśród książek z obrazami krajobrazowymi.

Dziedzictwo i wpływ na sztukę

Dziedzictwo Katsushiki Hokusaia wykracza daleko poza Japonię. Jego unikalny styl i innowacyjne techniki zainspirowały pokolenia artystów na całym świecie, a jego prace do dziś zachwycają swoją dynamiką i oryginalnością.

• Inspiracja dla europejskich mistrzów: Vincent van Gogh i Claude Monet to tylko niektórzy z artystów, którzy ulegli urokowi japońskiego drzeworytu w epoce japonizmu.
• Edukacja artystyczna: Wykształcenie około 50 uczniów przyczyniło się do rozprzestrzenienia jego technik i wizji artystycznej.
• Wpływ na sztukę japońską: Hokusai zrewolucjonizował styl ukiyo-e, rozszerzając jego tematykę i formę.

Ciekawostki z życia artysty

Życie Hokusaia było pełne nie tylko twórczej pasji, ale także niecodziennych wydarzeń i głębokich przemyśleń.

• Znaczenie imienia: Pseudonim „Hokusai” nawiązuje do Gwiazdy Polarnej, symbolu bóstwa w buddyzmie Nichiren.
• Niezwykła ambicja: Artysta wierzył, że jego największe dzieła powstanijdopiero w późnej starości.
• Międzynarodowe uznanie: Jego sława jest tak wielka, że jego imieniem nazwano krater na planecie Merkury.

Kluczowe pseudonimy i okresy twórczości

Wielość pseudonimów, którymi posługiwał się Hokusai, stanowi klucz do zrozumienia jego artystycznej ewolucji. Każda zmiana imienia często oznaczała nowy etap w jego stylu i podejściu do sztuki.

• Shunrō: Okres związany z nauką w szkole Katsukawa Shunshō, rozpoczęty w wieku 18 lat.
• Sōri: Pseudonim używany w późniejszym okresie, charakteryzujący się nowymi poszukiwaniami artystycznymi.
• Hokusai Tomisa: Nazwisko przyjęte w 1798 roku, po uzyskaniu niezależności artystycznej.
• Taito: Pseudonim używany w latach 1811-1820, obejmujący okres tworzenia „Hokusai Manga”.
• Iitsu: Kolejny pseudonim, często kojarzony z późniejszymi pracami, w tym z seriami widoków góry Fuji.
• Nagano Iitsu: Pełniejsze nazwisko używane w niektórych okresach.

Rodzina Hokusai Katsushika

Życie osobiste Hokusaia, choć mniej udokumentowane niż jego kariera artystyczna, obejmowało dwa małżeństwa i potomstwo, które odgrywało rolę w jego życiu i pracy.

• Pierwsza żona: Zmarła na początku lat 90. XVIII wieku.
• Druga żona: Poślubiona w 1797 roku.
• Potomstwo: Dwoje synów i troje córek.
• Córka Ei (Ōi): Najmłodsza córka, która sama została artystką i była asystentką ojca.

Etapy kariery artystycznej

Kariera Katsushiki Hokusaia była długa i pełna transformacji, od nauki u ojca po stanie się międzynarodowo uznanym mistrzem drzeworytu. Poniżej przedstawiono kluczowe etapy jego rozwoju.

Warto wiedzieć: Hokusai, pomimo swojego długiego życia i ogromnej liczby stworzonych dzieł, nigdy nie spoczął na laurach. Jego filozofia ciągłego doskonalenia sprawiła, że nigdy nie był w pełni zadowolony z osiągniętego poziomu, aspirując do mistrzostwa, które miał osiągnąć dopiero w wieku 110 lat.

Kluczowe dzieła i ich znaczenie

Twórczość Katsushiki Hokusaia obejmuje dzieła o zróżnicowanej tematyce, jednak to jego pejzaże i innowacyjne podejście do kompozycji przyniosły mu największą sławę.

• Seria „36 widoków na górę Fuji” (ok. 1831): Seria drzeworytów, która stała się fundamentem jego międzynarodowej rozpoznawalności.
• „Wielka fala w Kanagawie”: Najbardziej ikoniczny drzeworyt z wymienionej serii, prezentujący mistrzowskie wykorzystanie perspektywy.
• „Piękna pogoda o poranku” (Czerwona Fuji): Kolejne wybitne dzieło z tej samej serii, podkreślające piękno i majestat góry Fuji.
• „Hokusai Manga” (od 1811): Obszerne zbiory rysunków, pełniące funkcję humorystycznych ilustracji i podręczników dla artystów.
• „Sen żony rybaka”: Znane dzieło z gatunku shunga, ukazujące odważne podejście artysty do tematów.
• „Sto widoków na górę Fuji” (od 1834): Arcydzieło wśród książek z obrazami krajobrazowymi.

Dziedzictwo i wpływ na sztukę

Dziedzictwo Katsushiki Hokusaia wykracza daleko poza Japonię. Jego unikalny styl i innowacyjne techniki zainspirowały pokolenia artystów na całym świecie, a jego prace do dziś zachwycają swoją dynamiką i oryginalnością.

• Inspiracja dla europejskich mistrzów: Vincent van Gogh i Claude Monet to tylko niektórzy z artystów, którzy ulegli urokowi japońskiego drzeworytu w epoce japonizmu.
• Edukacja artystyczna: Wykształcenie około 50 uczniów przyczyniło się do rozprzestrzenienia jego technik i wizji artystycznej.
• Wpływ na sztukę japońską: Hokusai zrewolucjonizował styl ukiyo-e, rozszerzając jego tematykę i formę.

Ciekawostki z życia artysty

Życie Hokusaia było pełne nie tylko twórczej pasji, ale także niecodziennych wydarzeń i głębokich przemyśleń.

• Znaczenie imienia: Pseudonim „Hokusai” nawiązuje do Gwiazdy Polarnej, symbolu bóstwa w buddyzmie Nichiren.
• Niezwykła ambicja: Artysta wierzył, że jego największe dzieła powstanijdopiero w późnej starości.
• Międzynarodowe uznanie: Jego sława jest tak wielka, że jego imieniem nazwano krater na planecie Merkury.

Kluczowe pseudonimy i okresy twórczości

Wielość pseudonimów, którymi posługiwał się Hokusai, stanowi klucz do zrozumienia jego artystycznej ewolucji. Każda zmiana imienia często oznaczała nowy etap w jego stylu i podejściu do sztuki.

• Shunrō: Okres związany z nauką w szkole Katsukawa Shunshō, rozpoczęty w wieku 18 lat.
• Sōri: Pseudonim używany w późniejszym okresie, charakteryzujący się nowymi poszukiwaniami artystycznymi.
• Hokusai Tomisa: Nazwisko przyjęte w 1798 roku, po uzyskaniu niezależności artystycznej.
• Taito: Pseudonim używany w latach 1811-1820, obejmujący okres tworzenia „Hokusai Manga”.
• Iitsu: Kolejny pseudonim, często kojarzony z późniejszymi pracami, w tym z seriami widoków góry Fuji.
• Nagano Iitsu: Pełniejsze nazwisko używane w niektórych okresach.

Rodzina Hokusai Katsushika

Życie osobiste Hokusaia, choć mniej udokumentowane niż jego kariera artystyczna, obejmowało dwa małżeństwa i potomstwo, które odgrywało rolę w jego życiu i pracy.

• Pierwsza żona: Zmarła na początku lat 90. XVIII wieku.
• Druga żona: Poślubiona w 1797 roku.
• Potomstwo: Dwoje synów i troje córek.
• Córka Ei (Ōi): Najmłodsza córka, która sama została artystką i była asystentką ojca.

Etapy kariery artystycznej

Kariera Katsushiki Hokusaia była długa i pełna transformacji, od nauki u ojca po stanie się międzynarodowo uznanym mistrzem drzeworytu. Poniżej przedstawiono kluczowe etapy jego rozwoju.

Katsushika Hokusai był nie tylko wybitnym artystą, ale także postacią o niezwykłej witalności i ciągłym dążeniu do doskonalenia. Jego życie, trwające 88 lat, było naznaczone nieustanną ewolucją artystyczną, eksploracją nowych technik i tematów, a także głębokim wpływem na sztukę japońską i światową. Od swoich wczesnych lat w Edo, poprzez przełomowe momenty w karierze, aż po stworzenie ikonicznych dzieł, takich jak seria „36 widoków na górę Fuji”, Hokusai pozostawił po sobie dziedzictwo, które inspiruje do dziś. Jego prace, odzwierciedlające piękno codziennego życia, krajobrazów i głęboką wrażliwość na otaczający świat, zapewniły mu miejsce wśród najwybitniejszych twórców w historii sztuki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Hokusai