Giotto di Bondone: mistrz fresku z Kaplicy Scrovegnich w Padwie

0

Giotto di Bondone, powszechnie znany jako Giotto, był włoskim malarzem i architektem, który na przełomie XIII i XIV wieku zrewolucjonizował malarstwo, wprowadzając do niego realizm i trójwymiarowość. Na dzień 15 maja 2024 roku artysta miałby około 757 lat, gdyby żył. Urodził się około 1267 roku, a zmarł 8 stycznia 1337 roku. Był synem kowala Bondone. Około 1290 roku poślubił Ricevutę di Lapo del Pela, z którą miał ośmioro dzieci. Jego przełomowe dzieło, cykl fresków w Kaplicy Scrovegnich w Padwie, ukończone około 1305 roku, jest uznawane za jedno z największych arcydzieł wczesnego renesansu i w 2021 roku zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Giotto di Bondone, którego pełne imię brzmi Giotto di Bondone, zapisał się w historii sztuki przede wszystkim jako Giotto. Jego twórczość stanowiła pomost między epoką późnego średniowiecza (gotyku) a rodzącym się renesansem, a jego innowacyjne podejście do malarstwa, zwłaszcza wprowadzenie techniki dokładnego rysowania z natury, położyło fundamenty pod rozwój sztuki nowożytnej. Artysta tworzył w okresie określanym jako Proto-Renesans, odchodząc od dominującego stylu bizantyńskiego.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na dzień 15 maja 2024 roku artysta miałby około 757 lat.
• Żona/Mąż: Ricevuta di Lapo del Pela („Ciuta”)
• Dzieci: Ośmioro
• Zawód: Malarz, architekt
• Główne osiągnięcie: Cykl fresków w Kaplicy Scrovegnich w Padwie

Podstawowe informacje o Giotto di Bondone

Giotto di Bondone, znany jako Giotto, urodził się około 1267 roku. Tradycyjnie przyjmuje się, że jego dom rodzinny znajdował się w Colle di Romagnano lub Romignano, choć nowsze badania wskazują na możliwość jego narodzin bezpośrednio we Florencji. Jego życie zakończyło się 8 stycznia 1337 roku we Florencji, w wieku około 69–70 lat. Odejście artysty nastąpiło po dekadach, podczas których dominował on na włoskiej scenie artystycznej, kształtując kierunki rozwoju malarstwa.

Giotto przynależał do epoki przełomu, co jest kluczowe dla zrozumienia jego znaczenia. Tworzył on w okresie późnego średniowiecza, ale jego innowacje wyznaczały drogę ku renesansowi. Jego praca stanowiła fundament dla wielkiej sztuki malarskiej, a przede wszystkim poprzez wprowadzenie techniki dokładnego rysowania z natury, co pozwoliło na osiągnięcie nowego poziomu realizmu w przedstawianiu postaci i przestrzeni.

Życie prywatne Giotto di Bondone

Giotto di Bondone pochodził z rodziny o rzemieślniczych korzeniach – był synem kowala o imieniu Bondone. Ta informacja przeczy niektórym legendom, które przypisywały mu pasterskie pochodzenie, co było często romantyzowaną wizją początków wielkich artystów. Giotto założył rodzinę, poślubiając około 1290 roku Ricevutę di Lapo del Pela, którą znamy jako „Ciutę”. Z tego związku narodziło się ośmioro dzieci, co świadczy o stabilnym życiu rodzinnym artysty.

Wygląd zewnętrzny Giotta był tematem anegdot. Według Giovanniego Boccaccia, Giotto był uważany za „najbrzydszego człowieka we Florencji”. Ta opinia stała się podstawą słynnego dowcipu, który opowiedział mu Dante Alighieri. Zapytany przez Dantego, jak to możliwe, że twórca tak pięknych obrazów ma tak brzydkie dzieci, Giotto miał odpowiedzieć: „Obrazy robię w dzień, a dzieci w nocy”. Ta historia, choć może być koloryzowana, oddaje poczucie humoru artysty i jego dystans do własnego wizerunku.

Do 1301 roku Giotto osiągnął znaczącą stabilizację materialną. Dokumenty z tego okresu potwierdzają, że był już właścicielem domu we Florencji, a także posiadał znaczące posiadłości ziemskie. Świadczy to o jego sukcesie nie tylko jako artysty, ale także jako człowieka prowadzącego dobrze prosperujący majątek.

Kariera artystyczna Giotto di Bondone

Legenda o odkryciu talentu Giotta, przekazana przez Giorgio Vasariego, mówi o tym, jak wielki malarz Cimabue zauważył chłopca pasącego owce. Giotto, zamiast tradycyjnych zajęć, rysował zwierzęta na skale z niezwykłym realizmem. Te rysunki były tak doskonałe, że Cimabue natychmiast zaproponował mu naukę w swoim warsztacie, co było początkiem jego niezwykłej kariery.

Giotto dokonał decydującego zerwania z panującym wówczas stylem bizantyńskim, który charakteryzował się płaskością i schematycznością przedstawień. Jego innowacyjność polegała na wprowadzeniu trójwymiarowości postaci, co nadawało im realności i ciężaru, oraz na ukazaniu naturalnej ekspresji twarzy, przekazującej emocje i psychikę bohaterów. Ten przełomowy styl stał się wzorcem dla kolejnych pokoleń.

Główne dzieło – Kaplica Scrovegnich

Około 1305 roku Giotto ukończył monumentalną dekorację wnętrza kaplicy Scrovegnich (znanej również jako Kaplica dell’Arena) w Padwie. Ten niezwykły cykl fresków, przedstawiający historie z życia Maryi i Chrystusa, jest powszechnie uznawany za jedno z największych arcydzieł wczesnego renesansu. W 2021 roku, doceniając jego uniwersalną wartość, Kaplica Scrovegnich została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, co podkreśla jej globalne znaczenie.

Freski w Kaplicy Scrovegnich to nie tylko arcydzieło malarskie, ale także narracyjne. Giotto z mistrzostwem przedstawił sceny takie jak „Zwiastowanie Joachima i Anny”, „Narodziny Maryi”, „Pokłon Trzech Króli” czy „Sąd Ostateczny”. Każda figura, każde ułożenie postaci w kompozycji, nasycone jest głębią emocjonalną i realizmem, co stanowiło rewolucję w sztuce tego okresu. Opowieść o życiu Maryi i Chrystusa jest ukazana z ludzkim wymiarem, co zbliżało ją do widza.

Działalność architektoniczna

Giotto nie ograniczał się jedynie do malarstwa. W 1334 roku gmina Florencja powierzyła mu odpowiedzialne zadanie zaprojektowania nowego campanile, czyli dzwonnicy, katedry florenckiej. Ta monumentalna budowla, która dzisiaj jest znana jako Campanile di Giotto, świadczy o wszechstronności artysty i jego zdolnościach architektonicznych. Projekt ten stanowił wyraz jego rosnącego prestiżu i uznania.

Działalność architektoniczna Giotta wpisuje się w jego ogólne dążenie do harmonii i proporcji, które widoczne było również w jego malarstwie. Zaprojektowanie tak znaczącego elementu katedry florenckiej było potwierdzeniem jego pozycji jako jednego z najważniejszych artystów swoich czasów, zdolnego do realizacji ambitnych i monumentalnych projektów.

Praca w Rzymie i mozaika Navicella

Giotto pracował również w Rzymie, gdzie na zlecenie kardynała Jacopo Stefaneschiego stworzył słynną mozaikę „Navicella”. Dzieło to pierwotnie zdobiło fasadę starej Bazyliki św. Piotra, a jego tematyka nawiązywała do ewangelicznej sceny ratowania Piotra przez Chrystusa z fal morza. Choć oryginalna mozaika uległa zniszczeniu, jej znaczenie jako dzieła Giotta pozostaje niezaprzeczalne.

Praca nad mozaiką w Rzymie pokazuje wszechstronność Giotta i jego zdolność do pracy w różnych technikach i skalach. Nawet w tak monumentalnym dziele, jakim była mozaika, artysta potrafił oddać dynamikę i emocje, które stały się jego znakiem rozpoznawczym.

Pobyt w Asyżu i spory o autorstwo

Giotto przebywał w Asyżu w latach 1306–1311, gdzie tworzył freski w dolnym kościele Bazyliki św. Franciszka. To właśnie tam znajduje się wiele jego znaczących prac, w tym przedstawienia życia św. Franciszka. Jednakże, autorstwo słynnego cyklu „Życie św. Franciszka” w górnym kościele Bazyliki św. Franciszka jest od lat przedmiotem gorących sporów wśród historyków sztuki. Niektórzy badacze przypisują je Giottowi, inni jego uczniom lub anonimowym mistrzom.

Pomimo sporów dotyczących autorstwa niektórych dzieł w Asyżu, pobyt Giotta w tym mieście miał ogromne znaczenie dla rozwoju sztuki religijnej. Jego freski w dolnym kościele charakteryzują się nowatorskim podejściem do przedstawiania postaci i narracji, co wpłynęło na dalsze losy sztuki sakralnej.

Osiągnięcia i nagrody Giotto di Bondone

Warto wiedzieć: Giotto di Bondone był postacią o ogromnym autorytecie już za życia. Jego talent i innowacyjność zostały docenione przez współczesnych, co świadczy o jego wyjątkowej pozycji w świecie sztuki.

Bankier i kronikarz Giovanni Villani pisał o nim jako o „najwyższym mistrzu malarstwa swoich czasów”. W swoich kronikach podkreślał, że wszystkie figury Giotta i ich pozy były rysowane zgodnie z naturą, co było rewolucyjnym podejściem w tamtych czasach. To uznanie ze strony kronikarza było wyrazem powszechnego podziwu dla jego umiejętności i geniuszu.

Wpływ Giotta na rozwój malarstwa był dalekosiężny. Jego praca w Rimini dała początek szkole riminińskiej, która kontynuowała i rozwijała jego innowacyjne techniki. Styl Giotta ukształtował całe pokolenia malarzy w północnych Włoszech, a jego dziedzictwo rozprzestrzeniło się po całej Europie, inspirując artystów na długie wieki. Stał się on prekursorem nowego sposobu patrzenia na świat i jego przedstawiania.

Ciekawostki i mniej znane fakty o Giotto di Bondone

Giotto był znany nie tylko ze swojego talentu malarskiego, ale także z niezwykłej sprawności i pomysłowości. Kiedy papież Benedykt XI wysłał posłańca z prośbą o próbkę umiejętności artysty, Giotto bez wahania, jednym ruchem ręki, bez użycia cyrkla, narysował czerwoną farbą idealne koło. Ta anegdota o „idealnym kole” stała się symbolem jego wirtuozerii i precyzji.

Inna zabawna historia dotyczy jego szkolnych lat. Podobno Giotto, będąc jeszcze uczniem, namalował na twarzy postaci na obrazie swojego mistrza Cimabue muchę tak realistyczną, że Cimabue po powrocie do pracowni kilkakrotnie próbował ją odpędzić ręką, nie zdając sobie sprawy, że jest to malowidło. Ten żart z muchą podkreśla jego niezwykłe umiejętności iluzjonistyczne już od młodzieńczych lat.

Giotto wykazywał również zamiłowanie do obserwacji zjawisk astronomicznych. W scenie „Pokłonu Trzech Króli” w Kaplicy Scrovegnich, namalował Gwiazdę Betlejemską jako kometę. Przypuszcza się, że zainspirował go widok komety Halleya w 1301 roku, co świadczy o jego zainteresowaniu otaczającym światem i jego zjawiskami.

Innowacje w perspektywie i problemy z pigmentem

Jako jeden z pierwszych artystów, Giotto stosował odważne skróty perspektywiczne, co znacząco wpływało na odbiór dzieł. Chętnie ustawiał postacie tyłem do widza, tworząc w ten sposób iluzję głębi i angażując odbiorcę w przestrzeń obrazu. Ta innowacja w perspektywie była kolejnym krokiem w kierunku realizmu.

Jednakże, praca Giotta nie była wolna od wyzwań technicznych. Wiele błękitów w jego freskach uległo zniszczeniu. Wynikało to z faktu, że drogi pigment ultramaryny musiał być nakładany techniką „a secco” (na suchy tynk), co z czasem prowadziło do jego odpadania. Jest to przykład wyzwań technologicznych, z jakimi borykali się artyści w tamtych czasach.

Chronologia życia i kariery Giotto di Bondone

Warto wiedzieć: Giotto di Bondone był postacią o ogromnym autorytecie już za życia. Jego talent i innowacyjność zostały docenione przez współczesnych, co świadczy o jego wyjątkowej pozycji w świecie sztuki.

Giotto di Bondone zrewolucjonizował malarstwo poprzez wprowadzenie realizmu i trójwymiarowości, a jego kluczowe innowacje w perspektywie i ekspresji postaci stanowiły fundament dla sztuki renesansowej. Jego najważniejszym dziedzictwem jest cykl fresków w Kaplicy Scrovegnich w Padwie, który do dziś zachwyca realizmem i emocjonalną głębią, a jego dzieła stanowią kamień milowy w historii sztuki zachodniej.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Giotto