Cecil Rhodes: Życie i dziedzictwo Cecila Johna Rhodesa

0

Cecil John Rhodes, urodzony 5 lipca 1853 roku, był wpływowym brytyjskim przedsiębiorcą, górnikiem i politykiem, którego działalność wywarła znaczący wpływ na kształtowanie się Afryki Południowej. Na [miesiąc rok] Cecil Rhodes ma 148 lat. Nie założył własnej rodziny w tradycyjnym rozumieniu, jednak jego dziedzictwo trwa poprzez fundację stypendiów i nazwanie na jego cześć terytorium Rodezji. Jego życiowa droga naznaczona była zarówno ambicjami biznesowymi, jak i zaangażowaniem w politykę kolonialną.

Jego życie, choć stosunkowo krótkie – zmarł w wieku 48 lat 26 marca 1902 roku – było wypełnione dążeniem do realizacji wizji rozszerzenia brytyjskich wpływów. Od młodzieńczych lat zmagał się z problemami zdrowotnymi, co nie przeszkodziło mu w zdobyciu wykształcenia na Uniwersytecie Oksfordzkim, a następnie w zbudowaniu potężnego imperium finansowego i politycznego w Afryce Południowej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 48 lat (w chwili śmierci)
• Żona/Mąż: Brak informacji o małżeństwie
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach
• Zawód: Przedsiębiorca, górnik, polityk
• Główne osiągnięcie: Założenie De Beers Consolidated Mines i stworzenie monopolu diamentowego

Dzieciństwo, pochodzenie i edukacja

Cecil John Rhodes przyszedł na świat 5 lipca 1853 roku w Netteswell House w Bishop’s Stortford, w hrabstwie Hertfordshire w Anglii. Był synem wielebnego Francisa Williama Rhodesa, duchownego Kościoła Anglii, oraz Louisy Peacock. Cecil był szóstym dzieckiem i czwartym synem w rodzinie. Jego relacje z ojcem były chłodne; Francis William Rhodes kwestionował marzenia syna, zachęcając go do oparcia planów na „bardziej praktycznych podstawach”. Kluczową rolę w jego wczesnych latach odegrała ciotka i matka chrzestna, Sophia, która finansowała jego pierwsze podróże do Afryki i udzieliła mu pożyczki na start w Durbanie w 1870 roku.

Edukacja Cecila Rhodesa była wielokrotnie przerywana ze względu na problemy zdrowotne oraz konieczność wyjazdów do Afryki w celach biznesowych. Już w wieku 19 lat, w lipcu 1872 roku, przeszedł pierwszy atak serca. Wcześniej, jako szesnastolatek, został wysłany przez rodzinę do Natalu w 1870 roku, ponieważ lekarze podejrzewali u niego gruźlicę i liczyli, że suchy klimat Afryki pomoże mu w powrocie do zdrowia. Podczas studiów w Oksfordzie, Rhodes znajdował się pod ogromnym wpływem wykładów Johna Ruskina, który propagował ideę, że Brytyjczycy mają obowiązek rządzić światem jako „niosący światło cywilizacji”. Jego podziw dla oksfordzkiego systemu nauczania był tak wielki, że uważał absolwentów tej uczelni za predestynowanych do zajmowania najwyższych stanowisk na świecie.

Kariera polityczna i działalność państwowa

Początki w parlamencie

Droga Cecila Rhodesa do polityki rozpoczęła się wcześnie. W 1881 roku, w wieku zaledwie 27 lat, wszedł do Parlamentu Przylądkowego, reprezentując okręg Barkly West. Był to znaczący krok dla młodego przedsiębiorcy, który już wtedy budował swoje imperium finansowe w Afryce Południowej. Jego obecność w parlamencie otworzyła mu drogę do dalszej kariery politycznej.

Premier Kolonii Przylądkowej

Najwyższym stanowiskiem politycznym, jakie piastował Cecil Rhodes, była funkcja 7. premiera Kolonii Przylądkowej. Pełnił ją od 17 lipca 1890 roku do 12 stycznia 1896 roku, służąc pod panowaniem królowej Wiktorii. Jako premier, miał znaczący wpływ na kształtowanie polityki w regionie i realizację swoich wizji rozszerzenia brytyjskich wpływów.

Działalność ustawodawcza

Działalność ustawodawcza Cecila Rhodesa jako premiera była nacechowana kontrowersyjnymi posunięciami, które miały na celu umocnienie władzy białych osadników i ograniczenie praw rdzennej ludności. Jako premier wprowadził Glen Grey Act, ustawę, która służyła wywłaszczaniu rdzennych Afrykanów z ziemi, a także Franchise and Ballot Act, który potroił wymogi majątkowe dla głosujących, skutecznie ograniczając dostęp do urn wyborczych dla czarnoskórych mieszkańców Kolonii Przylądkowej.

Upadek polityczny

Kariera polityczna Cecila Rhodesa zakończyła się gwałtownie w 1896 roku. Został zmuszony do dymisji po katastrofalnym rajdzie Jamesona (Jameson Raid). Był to nieautoryzowany atak na Republikę Transwalu, który zakończył się kompletną porażką i kompromitacją, rzucając cień na reputację Rhodesa.

Wizja imperialna

Cecil Rhodes był gorącym zwolennikiem ekspansji Imperium Brytyjskiego. Jego największym marzeniem było zrealizowanie projektu „Cape to Cairo Red Line”, czyli budowy linii kolejowej łączącej Kapsztad z Kairem. Ta wizja miała symbolizować dominację i zasięg Imperium na całym kontynencie afrykańskim.

Majatek i działalność biznesowa

Założenie De Beers

Jednym z największych osiągnięć Cecila Rhodesa w sferze biznesowej było założenie **De Beers Consolidated Mines**. W marcu 1888 roku, dzięki znaczącemu finansowaniu od Rothschild & Co, Rhodes połączył liczne mniejsze kopalnie diamentów w Kimberley, tworząc potężny monopol. Ta transakcja pozwoliła mu na zdominowanie branży wydobycia diamentów i zgromadzenie ogromnego bogactwa.

Monopol diamentowy

Do 1890 roku, poprzez strategiczne partnerstwo z londyńskim Diamond Syndicate, Cecil Rhodes kontrolował niemal 100% światowego rynku diamentów. Jego wpływ na rynek był tak znaczący, że mógł dyktować ceny i warunki sprzedaży, co przyniosło mu ogromne zyski i umocniło jego pozycję jako jednego z najbogatszych ludzi swoich czasów.

British South Africa Company

Cecil Rhodes był również założycielem **British South Africa Company**. Ta potężna kompania handlowa otrzymała królewski przywilej (charter) na eksploatację i zarządzanie terenami na północ od Transwalu. Działalność tej firmy doprowadziła do powstania terytorium, które zostało później nazwane na jego cześć – Rodezją (dzisiejsze Zimbabwe i Zambia).

Inwestycje w rolnictwo

Poza działalnością związaną z wydobyciem diamentów, Cecil Rhodes angażował się również w inne sektory gospodarki. Po epidemii filoksery, która zdziesiątkowała winnice, w 1892 roku sfinansował Pioneer Fruit Growing Company. Ta inwestycja położyła fundamenty pod nowoczesny przemysł eksportu owoców w Afryce Południowej.

Filantropia i dziedzictwo

Stypendium Rhodesa

W swoim testamencie Cecil Rhodes ufundował **Rhodes Scholarship na Uniwersytecie Oksfordzkim**. Jest to najstarsze na świecie międzynarodowe stypendium dla absolwentów, które umożliwia studentom z całego świata studiowanie w Oksfordzie. Celem stypendium było promowanie przywództwa i wymiany kulturowej.

Inspiracja Oksfordem

Podziw Cecila Rhodesa dla oksfordzkiego systemu tutorskiego był niezwykle głęboki. Uważał, że absolwenci tej uczelni są predestynowani do zajmowania najwyższych stanowisk na świecie i posiadają niezbędne cechy do kierowania innymi. Ta wiara w potęgę oksfordzkiej edukacji znalazła odzwierciedlenie w jego decyzji o ufundowaniu stypendiów.

Wpływ Johna Ruskina

Podczas swoich studiów w Oksfordzie, Cecil Rhodes był pod ogromnym wpływem wykładów Johna Ruskina. Ruskin głosił ideę, że Brytyjczycy mają moralny obowiązek rządzić światem, działając jako „niosący światło cywilizacji”. Te idee wpłynęły na kształtowanie się imperialnych ambicji Rhodesa.

Życie osobiste i rodzinne

Rodzice i relacje rodzinne

Cecil John Rhodes był synem wielebnego Francisa Williama Rhodesa i Louisy Peacock. Jego matka pochodziła z zamożnej rodziny bankierów. Cecil był jej szóstym dzieckiem i czwartym synem. Relacje z ojcem były chłodne i zdystansowane; ojciec kwestionował marzenia syna, naciskając na bardziej praktyczne podejście do życia.

Wpływ ciotki Sophii

Kluczową rolę w kształtowaniu młodości Cecila Rhodesa odegrała jego ciotka i matka chrzestna, Sophia. To ona finansowała jego pierwsze podróże do Afryki i udzieliła mu pożyczki na start w Durbanie w 1870 roku.

Relacja z ojcem

Stosunki Cecila Rhodesa z ojcem, wielebym Francisem Williamem Rhodesem, były chłodne i zdystansowane. Ojciec nie popierał marzeń syna o wielkich przedsięwzięciach, zmuszając go do budowania planów na „bardziej praktycznych podstawach”.

Życie prywatne

Z dostarczonych faktów nie wynika, aby Cecil Rhodes założył rodzinę w tradycyjnym rozumieniu – nie ma informacji o jego małżeństwie ani o posiadaniu dzieci. Pod koniec życia był uwikłany w skandal z polsko-rosyjską księżną Katarzyną Radziwiłł, która twierdziła, że są zaręczeni i fałszowała weksle na jego nazwisko. Brak informacji o innych związkach.

Kontrowersje i skandale

Ruch „Rhodes Must Fall”

Postać Cecila Rhodesa stała się centralnym punktem współczesnych protestów antyrasistowskich. Ruch „Rhodes Must Fall” doprowadził do usuwania jego pomników z przestrzeni publicznej ze względu na jego kolonialną i rasistowską przeszłość. Krytycy wskazują na jego działania jako na symbol opresji i nierówności.

Fałszowanie historii

Krytycy zarzucają Cecilemu Rhodesowi promowanie fałszywych teorii historycznych. Jednym z przykładów jest jego przekonanie, jakoby wielkie afrykańskie zabytki archeologiczne, takie jak Wielkie Zimbabwe, zostały zbudowane przez cywilizacje europejskie, a nie przez rdzennych mieszkańców kontynentu. Takie twierdzenia służyły legitymizacji europejskiej dominacji.

Afera z księżną Radziwiłł

Pod koniec życia Cecil Rhodes był uwikłany w skandal związany z polsko-rosyjską księżną Katarzyną Radziwiłł. Księżna twierdziła, że są zaręczeni, jednocześnie fałszując weksle na jego nazwisko. Ta sprawa rzuciła cień na jego reputację w ostatnich latach życia.

Zdrowie

Problemy z sercem od młodości

Cecil Rhodes od młodości zmagał się z problemami kardiologicznymi. Już w wieku 19 lat, w lipcu 1872 roku, przeszedł pierwszy atak serca. Zdarzenie to wyłączyło go z pracy w kopalniach na osiem miesięcy, co stanowiło poważne wyzwanie dla jego aspiracji biznesowych i zdrowotnych.

Przyczyna wyjazdu do Afryki

Pierwszy wyjazd Cecila Rhodesa do Afryki był podyktowany troską o jego zdrowie. Jako szesnastolatek, w 1870 roku, został wysłany przez rodzinę do Natalu. Lekarze podejrzewali u niego gruźlicę i wierzyli, że suchy klimat Afryki pomoże mu w powrocie do zdrowia. Ten wyjazd okazał się początkiem jego niezwykłej kariery w Afryce Południowej.

Kluczowe daty z życia Cecila Rhodesa

Kluczowe osiągnięcia i działania

• Założenie De Beers Consolidated Mines, co doprowadziło do stworzenia monopolu na światowym rynku diamentów.
• Pełnienie funkcji premiera Kolonii Przylądkowej (1890-1896).
• Założenie British South Africa Company, która zarządzała terytoriami na północ od Transwalu, nazwanymi później Rodezją.
• Inwestycje w rolnictwo poprzez Pioneer Fruit Growing Company, wspierające rozwój przemysłu eksportu owoców.
• Ufundowanie Rhodes Scholarship na Uniwersytecie Oksfordzkim, jednego z najbardziej prestiżowych międzynarodowych stypendiów.
• Dążenie do realizacji projektu „Cape to Cairo Red Line”, czyli budowy linii kolejowej łączącej Kapsztad z Kairem.

Warto wiedzieć: Cecil Rhodes był postacią głęboko zakorzenioną w brytyjskim imperializmie, wierząc w misję cywilizacyjną swojego narodu.

Cecil John Rhodes, poprzez swoje imperium biznesowe i polityczne zaangażowanie, znacząco wpłynął na historię Afryki Południowej, pozostawiając po sobie dziedzictwo zarówno podziwiane za wizjonerstwo, jak i krytykowane za imperialne ambicje. Jego podróż od młodego przedsiębiorcy do premiera Kolonii Przylądkowej oraz jego filantropijne działania, takie jak fundacja stypendiów, kształtują jego złożony portret historyczny.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Cecil_Rhodes