Bernini: Gian Lorenzo Bernini – geniusz barokowej rzeźby w Rzymie

0

Gian Lorenzo Bernini, urodzony 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, był wybitnym włoskim rzeźbiarzem i architektem epoki baroku, którego dynamiczne i pełne emocji dzieła zdefiniowały styl tamtej epoki. Na listopad 1680 roku miał 81 lat, a jego niezwykle owocna kariera zdominowała rzymski świat sztuki przez większość XVII wieku. Jako pierwszy ogólnoeuropejski rzeźbiarz, którego nazwisko jest natychmiastowo identyfikowalne z konkretną wizją artystyczną, Bernini pozostawił po sobie dziedzictwo obejmujące monumentalne dzieła w Bazylice św. Piotra czy Fontannę Czterech Rzek.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 81 lat (w momencie śmierci)
• Żona/Mąż: Brak informacji o małżeństwie
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach
• Zawód: Rzeźbiarz, architekt, malarz, urbanista, dramaturg
• Główne osiągnięcie: Stworzenie barokowego stylu rzeźby i monumentalne dzieła architektoniczne

Kim był Gian Lorenzo Bernini?

Gian Lorenzo Bernini, znany również jako Gianlorenzo lub Giovanni Lorenzo Bernini, był postacią o formacie porównywalnym do Szekspira w świecie sztuki. Uznawany za pierwszego ogólnoeuropejskiego rzeźbiarza, którego nazwisko natychmiastowo kojarzy się z konkretną wizją artystyczną, Bernini zrewolucjonizował rzeźbę barokową. Jego twórczość, charakteryzująca się dynamizmem, realizmem i silnym ładunkiem emocjonalnym, stanowiła odejście od statycznych form renesansowych, wprowadzając nową erę w sztuce. Bernini był prawdziwym człowiekiem renesansu, określanym mianem uomo universale, ze względu na swoje wszechstronne talenty obejmujące rzeźbiarstwo, architekturę, malarstwo, urbanistykę, a nawet dramaturgię i scenografię.

Jego wpływy były tak znaczące, że przypisuje mu się stworzenie barokowego stylu rzeźby, który na trwałe odcisnął piętno na rozwoju sztuki europejskiej. Przez większość XVII wieku jego kariera zdominowała rzymski świat sztuki, czyniąc go jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii sztuki zachodniej. Jego dzieła do dziś zachwycają widza swoją ekspresją i kunsztem wykonania.

Podstawowe informacje o Gian Lorenzo Berninim

Tożsamość i pochodzenie

Gian Lorenzo Bernini, znany szerzej jako Lorenzo Bernini lub Giovanni Lorenzo Bernini, urodził się 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, który w tamtym czasie należał do Królestwa Neapolu. Jego rodzina była artystycznie uzdolniona. Był szóstym z trzynaściorga dzieci Angeliki Galante, rodowitej neapolitaniki, oraz Pietro Berniniego, manierystycznego rzeźbiarza pochodzącego z Florencji. To właśnie ojciec, Pietro Bernini, odegrał kluczową rolę w początkowej edukacji młodego Gian Lorenzo, będąc jego pierwszym mentorem i zachęcając go do pracy od najmłodszych lat.

W 1606 roku, gdy Gian Lorenzo miał zaledwie osiem lat, jego rodzina podjęła ważną decyzję o przeprowadzce z Neapolu do Rzymu. Decyzja ta była podyktowana otrzymaniem przez Pietro Berniniego papieskiego zlecenia na wykonanie marmurowej płaskorzeźby w Cappella Paolina w bazylice Santa Maria Maggiore. Już w tym młodym wieku Gian Lorenzo wykazywał niezwykłe talenty. Papież Paweł V, widząc jego szkic przedstawiający św. Pawła, proroczo ogłosił, że chłopiec stanie się „Michałem Aniołem swojego stulecia”, co było zapowiedzią jego przyszłej wielkości.

Data i miejsce urodzenia

Gian Lorenzo Bernini urodził się 7 grudnia 1598 roku w Neapolu, w ówczesnym Królestwie Neapolu.

Data i miejsce śmierci

Gian Lorenzo Bernini zmarł 28 listopada 1680 roku w Rzymie, w Państwie Kościelnym, w wieku 81 lat. Jego śmierć nastąpiła po długiej i niezwykle owocnej karierze, która znacząco wpłynęła na rzymski świat sztuki przez większość XVII wieku.

Status „Człowieka Renesansu”

Bernini był powszechnie określany mianem uomo universale, co oznacza człowieka wszechstronnego. Jego umiejętności wykraczały daleko poza rzeźbę i architekturę. Był również utalentowanym malarzem, urbanistą, a także oddawał się pisaniu sztuk teatralnych i projektowaniu scenografii. Ten wszechstronny talent pozwolił mu na realizację projektów o niezwykłej skali i złożoności, łącząc różne dziedziny sztuki w spójne, innowacyjne dzieła.

Twórca stylu barokowego w rzeźbie

Największym wkładem Berniniego w historię sztuki jest przypisanie mu stworzenia barokowego stylu rzeźby. Jego prace charakteryzowały się niebywałym dynamizmem, realizmem i silnym ładunkiem emocjonalnym. W przeciwieństwie do statycznych i zrównoważonych form renesansowych, Bernini potrafił uchwycić chwilę ulotną, pełną ruchu i dramatyzmu. Potrafił oddać w marmurze najbardziej skrajne ludzkie emocje, co czyniło jego dzieła niezwykle poruszającymi i żywymi.

Rodzina i życie prywatne Gian Lorenzo Berniniego

Pochodzenie rodzinne i relacja z ojcem

Gian Lorenzo Bernini był szóstym z trzynaściorga dzieci Angeliki Galante i Pietro Berniniego. Pietro, manierystyczny rzeźbiarz pochodzący z Florencji, był nie tylko ojcem, ale przede wszystkim pierwszym i najważniejszym mentorem młodego artysty. To on dostrzegł i pielęgnował niezwykły talent swojego syna, który już w wieku ośmiu lat został okrzyknięty cudownym dzieckiem. Pietro Bernini zachęcał Gian Lorenzo do pracy, wspierał jego rozwój i przekazywał mu swoje artystyczne doświadczenie, kładąc fundamenty pod jego przyszłą, spektakularną karierę.

Przeprowadzka do Rzymu

W 1606 roku, gdy Gian Lorenzo miał zaledwie osiem lat, jego rodzina podjęła ważną decyzję o przeprowadzce z Neapolu do Rzymu. Decyzja ta była podyktowana otrzymaniem przez Pietro Berniniego papieskiego zlecenia na wykonanie marmurowej płaskorzeźby w Cappella Paolina w bazylice Santa Maria Maggiore. Ta zmiana miejsca zamieszkania otworzyła przed młodym artystą nowe możliwości rozwoju i wystawiła go na wpływ rzymskiego środowiska artystycznego, które wkrótce miało stać się areną jego największych triumfów.

Kariera zawodowa i etapy twórczości Gian Lorenzo Berniniego

Cudowne dziecko i wczesne uznanie

Już od najmłodszych lat Gian Lorenzo Bernini wzbudzał podziw i zainteresowanie wśród możnych patronów sztuki. Jego niezwykły talent objawił się w wieku zaledwie ośmiu lat, kiedy to jego szkic przedstawiający św. Pawła zwrócił uwagę papieża Pawła V. Papież, widząc potencjał w młodym artyście, proroczo ogłosił, że Gian Lorenzo Bernini stanie się „Michałem Aniołem swojego stulecia”. To wczesne uznanie ze strony tak wpływowej postaci było silnym impulsem dla dalszego rozwoju jego kariery i potwierdzeniem jego wyjątkowości.

Partnerstwo z kardynałem Scipione Borghese

Szczególnie ważnym okresem w karierze Berniniego było jego partnerstwo z kardynałem Scipione Borghese, siostrzeńcem papieża Pawła V. Pod jego hojnym patronatem, w latach 1619–1625, Bernini stworzył cztery arcydzieła, które na zawsze odmieniły oblicze rzeźby europejskiej. Te monumentalne dzieła to „Eneasz, Anchises i Askaniusz”, „Porwanie Prozerpiny”, „Apollo i Dafne” oraz „Dawid”. Każda z tych rzeźb stanowiła przełom, demonstrując niezwykłą biegłość artysty w oddawaniu ruchu, emocji i tekstur, inaugurując tym samym nową erę w sztuce rzeźbiarskiej.

Główny artysta papieski

Za pontyfikatu papieża Urbana VIII (Maffeo Barberini) Gian Lorenzo Bernini zyskał niemal monopolistyczną pozycję w Rzymie. Papież uważał go za wielkie szczęście dla swojego pontyfikatu i otaczał go swoim zaufaniem i protekcją. W 1629 roku Bernini został mianowany architektem Bazyliki św. Piotra, co było jednym z najważniejszych wyróżnień w jego karierze i otworzyło mu drogę do realizacji kolejnych, monumentalnych projektów. Jego bliska współpraca z papieżem Urbanem VIII zaowocowała wieloma znaczącymi dziełami, które do dziś zdobią Wieczne Miasto.

Wizyta we Francji

Mimo swojego silnego przywiązania do Rzymu, Gian Lorenzo Bernini w 1665 roku, na wyraźne życzenie, udał się na pięciomiesięczną podróż do Paryża. Celem jego wizyty było objęcie służby u króla Ludwika XIV. Była to jedna z jego nielicznych podróży poza granice Wiecznego Miasta, która świadczy o jego europejskiej renomie i zapotrzebowaniu na jego artystyczny geniusz również poza Włochami.

Najważniejsze dzieła i osiągnięcia Gian Lorenzo Berniniego

Rzeźba i psychologiczny realizm

Gian Lorenzo Bernini zasłynął z umiejętności oddawania w marmurze niezwykle skrajnych stanów emocjonalnych, co stanowiło rewolucję w rzeźbiarstwie. Potrafił uchwycić subtelne niuanse ludzkich uczuć, nadając swoim dziełom niezwykłą żywotność i głębię. Jego rzeźby przedstawiające momenty kulminacyjne, pełne bólu, strachu, determinacji czy ekstazy, do dziś poruszają widza swoją autentycznością.

„Apollo i Dafne”

W rzeźbie „Apollo i Dafne” Bernini ukazał strach Dafne w chwili przemiany w drzewo laurowe, oddając z niezwykłą precyzją jej rozpacz i desperację. Rzeźba ta jest doskonałym przykładem jego umiejętności w oddawaniu dynamiki ruchu i emocji, gdzie liście i gałęzie zdają się wyrastać z jej ciała w akcie ucieczki przed Apollem.

„Porwanie Prozerpiny”

Dzieło „Porwanie Prozerpiny” demonstruje mistrzostwo Berniniego w oddawaniu fizycznej interakcji i bólu. Widzimy tu rozpacz Prozerpiny, której ciało pod naciskiem palców Plutona wydaje się miękkie i plastyczne, ukazując niezwykłą wrażliwość artysty na tekstury i formę. Rzeźba ta jest dramatycznym przedstawieniem mitologicznej sceny.

„Dawid”

W rzeźbie „Dawid” Bernini uchwycił moment kulminacyjny przed rzutem kamieniem, ukazując determinację bohatera przygryzającego wargę. Jest to dynamiczne przedstawienie, które angażuje widza w akcję, sprawiając wrażenie, że obserwujemy wydarzenie w czasie rzeczywistym. Ta rzeźba jest symbolem odwagi i skupienia.

Architektura i urbanistyka

Oprócz rzeźby, Gian Lorenzo Bernini był również wybitnym architektem i urbanistą, którego projekty nadały kształt wielu kluczowym miejscom w Rzymie. Jego wizja artystyczna przejawiała się w monumentalnych budowlach i przestrzeniach publicznych, które łączyły funkcjonalność z artystycznym wyrazem.

Baldachim w Bazylice św. Piotra

Jednym z najbardziej imponujących dzieł Berniniego jest gigantyczny, spiralny baldachim z pozłacanego brązu, wykonany w latach 1623–1634, umieszczony nad grobem św. Piotra w Bazylice św. Piotra. Mający prawie 30 metrów wysokości, ten monumentalny obiekt liczył się z kosztami około 200 000 rzymskich skudów, co świadczy o jego skali i znaczeniu. Baldachim ten stanowi centralny punkt bazyliki, przyciągając wzrok i podkreślając sakralny charakter miejsca.

Fontanna Czterech Rzek

Stworzona w 1651 roku na Piazza Navona, Fontanna Czterech Rzek jest jednym z najbardziej ikonicznych dzieł urbanistycznych Berniniego. Łączy ona w sobie monumentalną architekturę z dynamiczną rzeźbą figuratywną, przedstawiając personifikacje czterech głównych rzek świata: Nilu, Gangesu, Dunaju i La Platy. Fontanna ta jest arcydziełem kompozycji przestrzennej i symbolem potęgi natury.

Dzieła sakralne i nagrobki

Bernini miał również znaczący wpływ na sztukę sakralną, tworząc dzieła, które łączyły różne formy sztuki w jedno, teatralne doświadczenie. Jego nagrobki papieskie są uznawane za szczytowe osiągnięcia europejskiej sztuki funeralnej.

Ekstaza św. Teresy

Dzieło „Ekstaza św. Teresy”, powstałe w latach 1647–1652 w kaplicy Cornaro kościoła Santa Maria della Vittoria w Rzymie, uważane jest za szczytowe osiągnięcie baroku. W tej pracy Bernini połączył rzeźbę, architekturę i światło w jedną, sugestywną całość, oddając mistyczne przeżycie Świętej Teresy z Avili. Marmurowe figury, gra światła i cienia oraz teatralna scenografia tworzą niezapomniane wrażenie.

Nagrobki papieskie

Gian Lorenzo Bernini zaprojektował również monumentalne grobowce dla dwóch papieży: Urbana VIII i Aleksandra VII. Nagrobek Aleksandra VII jest szczególnie ceniony przez historyków sztuki i uznawany za szczyt europejskiej sztuki funeralnej. Jego złożona symbolika i dramatyzm oddają hołd zmarłemu papieżowi w sposób, który wykracza poza tradycyjne formy.

Inne role i projekty Gian Lorenzo Berniniego

Bernini jako człowiek teatru

Gian Lorenzo Bernini był prawdziwym człowiekiem teatru w szerszym tego słowa znaczeniu. Nie tylko projektował widowiskowe scenografie i skomplikowane maszyny teatralne, ale także aktywnie uczestniczył w procesie twórczym sztuk. Pisał scenariusze, reżyserował przedstawienia, a nawet sam występował. Jego sztuki, często satyryczne i wystawiane podczas karnawału, stanowiły odzwierciedlenie jego wszechstronnych talentów i poczucia humoru.

Bernini jako malarz

Choć Bernini jest przede wszystkim znany jako rzeźbiarz i architekt, był również utalentowanym malarzem. Tworzył głównie niewielkie płótna olejne, w tym liczne autoportrety. Jego malarstwo, choć mniej znane, uzupełniało jego wszechstronny artystyczny profil, ukazując kolejne aspekty jego kreatywności.

Kontrowersje i rywalizacja w karierze Gian Lorenzo Berniniego

Brak formalnego wykształcenia architektonicznego

Mianowanie Gian Lorenzo Berniniego na stanowisko „Architekta św. Piotra” w 1629 roku, pomimo jego ogromnego talentu i dotychczasowych osiągnięć, wywołało znaczące protesty wśród starszych i bardziej doświadczonych architektów. Krytykowali oni jego brak formalnego przygotowania technicznego w dziedzinie architektury, co było powodem licznych sporów i rywalizacji w środowisku artystycznym Rzymu.

Relacje z innymi papieżami

Choć Bernini cieszył się ogromnym wsparciem i protekcją papieży Urbana VIII i Aleksandra VII, jego pozycja w Rzymie uległa osłabieniu za pontyfikatu Innocentego X (1644–1655). Ten okres wymusił na artyście konieczność walki o odzyskanie wpływów i udowodnienie swojej wartości, co świadczy o złożonych relacjach politycznych i artystycznych panujących w Watykanie.

Ciekawostki z życia Gian Lorenzo Berniniego

Tytuł szlachecki

W 1621 roku papież Grzegorz XV nadał Gian Lorenzo Berniniemu honorowy tytuł „Cavaliere” (Rycerz). Artysta z dumą posługiwał się tym tytułem do końca swojego życia, co podkreślało jego wysoki status społeczny i artystyczny.

Przywiązanie do Rzymu

Bernini był nierozerwalnie związany z Rzymem, miastem, które stało się płótnem dla jego największych dzieł. Papież Urban VIII powiedział mu kiedyś: „Jesteś stworzony dla Rzymu, a Rzym dla ciebie”, co doskonale oddaje głębię jego związku z Wiecznym Miastem. Większość jego życia i kariery upłynęła w Rzymie, gdzie pozostawił niezatarty ślad.

Renowacje antyków

We wczesnej młodości Bernini zajmował się również renowacją antycznych rzeźb. Jego wkład w dzieła takie jak „Śpiący Hermafrodyta” polegał na dodaniu marmurowego materaca, który wyglądał na niezwykle miękki i realistyczny, co świadczy o jego wczesnym mistrzostwie w pracy z marmurem i wyczuciu estetycznym.

Szybkość pracy

Już jako nastolatek Gian Lorenzo Bernini był uważany za tak sprawnego i utalentowanego rzeźbiarza, że kardynał Maffeo Barberini rozważał powierzenie mu dokończenia jednej z nieukończonych rzeźb samego Michała Anioła. Ta historia podkreśla niezwykłą biegłość i szybkość pracy, jaką Bernini wykazywał od najmłodszych lat, co zapowiadało jego przyszłą, monumentalną karierę.

Kluczowe dzieła Gian Lorenzo Berniniego w porządku chronologicznym

Warto wiedzieć: Kariera Gian Lorenzo Berniniego rozciągała się na wiele dekad, przynosząc mu nieustanne uznanie i liczne zlecenia. Poniżej przedstawiamy kluczowe etapy jego twórczości:

• Lata 1619–1625: Stworzenie czterech arcydzieł pod patronatem kardynała Scipione Borghese, w tym „Porwanie Prozerpiny”, „Apollo i Dafne” oraz „Dawid”.
• Lata 1623–1634: Wykonanie gigantycznego, spiralnego baldachimu z pozłacanego brązu nad grobem św. Piotra w Bazylice św. Piotra.
• Lata 1647–1652: Realizacja „Ekstazy św. Teresy”.
• 1651 rok: Stworzenie Fontanny Czterech Rzek na Piazza Navona, jednego z najbardziej ikonicznych dzieł urbanistycznych Berniniego.

Tabela najważniejszych dzieł

Kluczowe wydarzenia w życiu Gian Lorenzo Berniniego

Warto wiedzieć: Życie i kariera Gian Lorenzo Berniniego były ściśle powiązane z burzliwym okresem XVII-wiecznego Rzymu i dynamicznymi zmianami w świecie sztuki.

• 1598: Narodziny Gian Lorenzo Berniniego w Neapolu.
• 1606: Przeprowadzka rodziny Berninich do Rzymu.
• ok. 1608-1610: Wczesne uznanie talentu przez papieża Pawła V.
• 1619–1625: Stworzenie kluczowych dzieł dla kardynała Scipione Borghese.
• 1621: Nadanie tytułu „Cavaliere” przez papieża Grzegorza XV.
• 1623–1634: Prace nad Baldachimem w Bazylice św. Piotra.
• 1629: Mianowanie Architektem Bazyliki św. Piotra, co wywołało kontrowersje.
• 1647–1652: Realizacja „Ekstazy św. Teresy”.
• 1651: Ukończenie Fontanny Czterech Rzek.
• 1665: Pięciomiesięczna wizyta w Paryżu na dworze króla Ludwika XIV.
• 1680: Śmierć Gian Lorenzo Berniniego w Rzymie.

Gian Lorenzo Bernini, jako wszechstronny artysta i twórca barokowego stylu rzeźby, odcisnął niezatarte piętno na historii sztuki, tworząc dzieła, które do dziś zachwycają realizmem i emocjonalnym wyrazem, kształtując oblicze sztuki europejskiej na wieki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Gian_Lorenzo_Bernini