Alechin: Aleksander Alechin, czwarty mistrz świata w szachach

0

Aleksander Alechin, urodzony 31 października 1892 roku w Moskwie, to postać legendarna w świecie szachów, powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych szachistów w historii i czterokrotnego Mistrza Świata w szachach. Na marzec 2024 roku Aleksander Alechin miałby 111 lat. Jego życie, naznaczone niezwykłymi sukcesami szachowymi, burzliwymi losami osobistymi i kontrowersyjnymi decyzjami, stanowi fascynujący rozdział w historii tej królewskiej gry. Alechin, który w marcu 1946 roku zmarł w wieku 53 lat, pozostaje jedynym mistrzem świata, który odszedł, posiadając aktualny tytuł, a okoliczności jego śmierci do dziś budzą pytania. Jego droga od młodego geniusza z zamożnej rosyjskiej rodziny do światowej sławy arcymistrza, który zdołał zdobyć i odzyskać tytuł mistrza świata, jest historią pełną dramatyzmu i niezłomnej woli walki.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na marzec 2024 roku miałby 111 lat.
• Żona/Mąż: Annelise Rüegg.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Arcymistrz szachowy, prawnik.
• Główne osiągnięcie: Czterokrotny Mistrz Świata w szachach.

Kim był Aleksander Alechin?

Podstawowe informacje biograficzne

Aleksander Aleksandrowicz Alechin urodził się 31 października 1892 roku (według starego stylu 19 października) w Moskwie, w ówczesnym Imperium Rosyjskim. Już od najmłodszych lat przejawiał niezwykłe zdolności, które wkrótce miały go wynieść na szczyty światowych szachów. Jego droga na szczyt była długa i pełna wyzwań, ale determinacja i talent pozwoliły mu osiągnąć status legendy. Odejście w 1946 roku w wieku 53 lat, jako panujący mistrz świata, pozostawiło pustkę w świecie szachów i do dziś stanowi przedmiot spekulacji. Jego ostatnie lata życia upłynęły w Portugalii, gdzie zmarł w Estoril.

Pochodzenie i status społeczny

Alechin pochodził z bardzo zamożnej i wpływowej rosyjskiej rodziny. Jego ojciec, Aleksander Iwanowicz Alechin, był właścicielem ziemskim oraz radcą stanu w konserwatywnej czwartej Dumie, co świadczy o wysokim statusie społecznym rodziny. Matka, Anisja Iwanowna Alechina, była córką bogatego przemysłowca. Takie pochodzenie zapewniło młodemu Aleksandrowi dostęp do najlepszej edukacji i możliwości rozwoju, co z pewnością miało wpływ na jego późniejszą karierę.

Obywatelstwo i emigracja

Choć Aleksander Alechin urodził się jako Rosjanin, jego losy potoczyły się w taki sposób, że w 1921 roku opuścił Rosję Radziecką i wyemigrował do Francji. To właśnie Francję reprezentował na arenie międzynarodowej od 1925 roku, przyjmując francuskie obywatelstwo. Emigracja była znaczącym zwrotem w jego życiu, otwierając nowe możliwości rozwoju kariery szachowej na globalną skalę.

Wykształcenie prawnicze

Aleksander Alechin zdobył solidne wykształcenie prawnicze. Po przeprowadzce do Petersburga pod koniec 1911 roku wstąpił do prestiżowej Cesarskiej Szkoły Prawa dla Szlachty. Po emigracji do Francji w latach 20. kontynuował studia prawnicze na Sorbonie w Paryżu. Był tak biegły w swojej dziedzinie, że w latach 30. powszechnie tytułowano go „dr Alechinem”, co podkreślało jego intelektualne zaplecze.

Śmierć w niewyjaśnionych okolicznościach

Aleksander Alechin zmarł 24 marca 1946 roku w Estoril w Portugalii, w wieku 53 lat. Jego śmierć do dziś pozostaje jedną z największych zagadek w historii szachów. Był on jedynym mistrzem świata, który odszedł, posiadając aktualny tytuł mistrzowski. Okoliczności jego zgonu nigdy nie zostały w pełni wyjaśnione, co dodaje aurę tajemniczości jego już i tak barwnemu życiorysowi. Jego ostatnim miejscem pobytu było portugalskie miasto Estoril.

Życie prywatne Aleksandra Alechina

Rodzina i pochodzenie

Aleksander Alechin urodził się w Moskwie w zamożnej rodzinie. Jego ojciec, Aleksander Iwanowicz Alechin, był właścicielem ziemskim i radcą stanu, a matka, Anisja Iwanowna Alechina, pochodziła z rodziny bogatego przemysłowca. To pochodzenie z pewnością miało wpływ na jego wczesne życie i możliwości rozwoju, choć jego pasja do szachów szybko przerodziła się w profesjonalną karierę, która wykraczała poza rodzinne kręgi.

Małżeństwa

Drugie małżeństwo Aleksandra Alechina odegrało kluczową rolę w jego życiu. 15 marca 1921 roku poślubił Annelise Rüegg, szwajcarską dziennikarkę i delegatkę Kominternu. Annelise była od niego o trzynaście lat starsza. Co niezwykle istotne, to właśnie to małżeństwo umożliwiło mu legalne opuszczenie Rosji Radzieckiej i rozpoczęcie nowego etapu życia we Francji.

Kariera szachowa Aleksandra Alechina

Początki i wczesne sukcesy

Pierwszą znaną partię szachową Aleksander Alechin rozegrał w wieku zaledwie 10 lat. Był to udział w turnieju korespondencyjnym, który rozpoczął się 3 grudnia 1902 roku. Już w młodym wieku wykazywał niezwykły talent. Jego wczesne sukcesy turniejowe były imponujące – w 1909 roku, mając zaledwie 16 lat, wygrał Wszechrosyjski Turniej Amatorski w Petersburgu. To zwycięstwo ugruntowało jego pozycję jako jednego z najsilniejszych graczy w Rosji i zapowiedziało przyszłe triumfy na arenie międzynarodowej.

Warto wiedzieć: Już w wieku 16 lat Alechin był uważany za jednego z najsilniejszych graczy w Rosji, co było zapowiedzią jego przyszłych, spektakularnych osiągnięć na światowej scenie szachowej.

Droga do tytułu Mistrza Świata

Droga Aleksandra Alechina do tytułu Mistrza Świata była naznaczona determinacją i stopniowym budowaniem swojej pozycji. Według popularnej opowieści, tytuł „arcymistrza szachowego” otrzymał formalnie od cara Mikołaja II po zajęciu trzeciego miejsca w prestiżowym turnieju w Petersburgu w 1914 roku. W tym turnieju ustąpił jedynie dwóm legendom szachów: Emanuelowi Laskerowi i José Raúlowi Capablance. To osiągnięcie było wyraźnym sygnałem, że młody rosyjski gracz aspiruje do najwyższych laurów.

Zdobycie i obrona tytułu Mistrza Świata

Kulminacyjnym momentem w karierze szachowej Aleksandra Alechina było zdobycie Mistrzostwa Świata w 1927 roku. W decydującym meczu w Buenos Aires pokonał on wówczas niepokonanego José Raúla Capablancę. Wynik meczu (+6−3=25) był ogromnym zaskoczeniem, gdyż wcześniej Alechin nigdy nie wygrał z Capablancą ani jednej partii. Jego panowanie jako mistrza świata trwało do 1935 roku, kiedy to niespodziewanie stracił tytuł na rzecz Maxa Euwe. Jednakże, dzięki niezwykłej determinacji, Alechin zdołał go odzyskać w meczu rewanżowym w 1937 roku, co udowodniło jego niezłomność i wolę walki o prymat w świecie szachów. Jego panowanie trwało do śmierci w 1946 roku.

Warto wiedzieć: Aleksander Alechin jest jedynym mistrzem świata w historii, który zmarł, posiadając aktualny tytuł mistrzowski.

Osiągnięcia w turniejach i olimpiadach

Alechin był nie tylko mistrzem świata, ale również niezwykle utalentowanym graczem turniejowym. Pięciokrotnie reprezentował Francję na pierwszej szachownicy podczas Olimpiad Szachowych, zdobywając indywidualne nagrody w każdym występie. Jego dominacja w latach 30. XX wieku była absolutna – wygrywał najważniejsze światowe turnieje z ogromną przewagą nad konkurencją. Był to okres, w którym jego nazwisko stało się synonimem arcymistrzowskiej klasy.

Osiągnięcia teoretyczne i innowacje szachowe

Wkład w teorię szachów

Aleksander Alechin jest powszechnie uznawany za wybitnego teoretyka szachowego. Jego innowacyjne podejście do gry zaowocowało stworzeniem nowych wariantów i strategii. Jego nazwiskiem nazwano jedną z najbardziej znanych obron w szachach – „Obronę Alechina” (rozpoczynającą się od posunięć 1.e4 Sf6). Alechin wprowadził liczne innowacje w wielu innych wariantach debiutowych, znacząco wzbogacając literaturę szachową i wpływając na grę przyszłych pokoleń szachistów.

Styl gry

Styl gry Aleksandra Alechina był niezwykle charakterystyczny i podziwiany przez miłośników szachów. Słynął z niezwykle agresywnego, wyobraźniowego stylu atakującego, który potrafił mistrzowsko łączyć z perfekcyjną techniką pozycyjną. Jego partie często były pełne dramatycznych zwrotów akcji i widowiskowych kombinacji, co sprawiało, że był on ulubieńcem publiczności. Jego ofensywny styl gry inspirował wielu późniejszych wybitnych arcymistrzów.

Alechin w czasach wojen i konfliktów

Internowanie i wyrok śmierci

Wojenne zawieruchy miały znaczący wpływ na życie Aleksandra Alechina. Wybuch I wojny światowej zastał go na turnieju w Mannheim. Jako obywatel wrogiego państwa, został internowany wraz z innymi rosyjskimi graczami w Rastatt. Co więcej, podczas wojny domowej w Rosji, w 1919 roku, został oskarżony o powiązania z kontrwywiadem Białych i osadzony w celi śmierci przez odeską Czekę. Na Zachodzie pojawiły się nawet plotki o jego śmierci, co świadczy o dramatyzmie sytuacji, w jakiej się znalazł.

Służba podczas I wojny światowej

Pomimo burzliwych czasów, Aleksander Alechin wykazywał również zaangażowanie w działania humanitarne. Latem 1916 roku służył w Związku Miast, rosyjskim odpowiedniku Czerwonego Krzyża, na froncie austriackim. Jego rolą była pomoc rannym żołnierzom, co pokazuje drugą stronę jego osobowości, poza szachową areną.

Kontrowersje i skandale w życiu Alechina

Relacje z nazistami i zarzuty o antysemityzm

Okres II wojny światowej przyniósł Aleksandrowi Alechinowi znaczące kontrowersje. Brał on udział w turniejach organizowanych przez III Rzeszę w Generalnym Gubernatorstwie i innych okupowanych krajach. W 1941 roku w „Pariser Zeitung” ukazała się seria artykułów pod jego nazwiskiem pt. „Szachy żydowskie i aryjskie”, które zawierały treści antysemickie. Po wojnie Alechin próbował się ich wypierać, jednak zarzuty te trwale wpisały się w jego biografię.

Negocjacje dotyczące meczów o mistrzostwo świata

Relacje Aleksandra Alechina z jego rywalami, zwłaszcza z José Raúlem Capablancą, bywały skomplikowane. Przez lata negocjacje w sprawie rewanżu z Capablancą kończyły się fiaskiem. Alechin stawiał twarde warunki, domagając się od swojego rywala zebrania 10 000 dolarów w złocie, co było kwotą zaporową i skutecznie blokowało możliwość rozegrania kolejnego pojedynku. Taka postawa budziła wątpliwości co do jego chęci faktycznego zmierzenia się z najlepszymi.

Zarzuty o „poprawianie” partii

Aleksander Alechin był również obiektem oskarżeń dotyczących publikowania swoich partii. Niektórzy krytycy zarzucali mu publikowanie w swoich książkach wersji partii, które w rzeczywistości nie miały miejsca lub zostały przez niego upiększone post factum. Miało to na celu wykreowanie bardziej korzystnego wizerunku jego umiejętności lub samej partii, co podważało autentyczność jego dorobku literackiego.

Ciekawostki z życia Aleksandra Alechina

Praca zawodowa poza szachami

Zanim Aleksander Alechin w pełni poświęcił się karierze szachowej, podejmował się również innych zajęć. Przez krótki czas, w latach 1920–1921, pracował jako tłumacz dla Kominternu (Międzynarodówki Komunistycznej). Ta nietypowa praca świadczy o jego wszechstronności i zdolnościach adaptacyjnych w różnych środowiskach.

Rekordy w grze symultanicznej

Aleksander Alechin był znany nie tylko z gry turniejowej, ale także z imponujących pokazów gry symultanicznej „na ślepo”, czyli bez patrzenia na szachownicę. Wielokrotnie bił rekordy świata w tej wymagającej dyscyplinie. W 1924 roku w Nowym Jorku zagrał jednocześnie z 26 przeciwnikami, a rok później w Paryżu poprawił ten wynik, mierząc się z 28 graczami. Te wyczyny świadczą o jego niezwykłej pamięci i koncentracji.

Najważniejsze rekordy w grze symultanicznej „na ślepo” Aleksandra Alechina:

• 1924, Nowy Jork: 26 przeciwników jednocześnie
• 1925, Paryż: 28 przeciwników jednocześnie

Ostatnie negocjacje w sprawie meczu o mistrzostwo świata

W chwili śmierci w 1946 roku, Aleksander Alechin był w trakcie zaawansowanych rozmów dotyczących zorganizowania kolejnego meczu o mistrzostwo świata. Jego potencjalnym rywalem miał być radziecki arcymistrz Michaił Botwinnik. Niestety, śmierć przerwała te plany, pozostawiając otwarta kwestię, jak potoczyłaby się dalsza historia szachów, gdyby ten pojedynek doszedł do skutku. Ostatnie negocjacje miały miejsce w marcu 1946 roku, tuż przed jego śmiercią w Estoril.

Kluczowe osiągnięcia Aleksandra Alechina

Mistrzostwa Świata

Aleksander Alechin czterokrotnie zdobywał i bronił tytułu Mistrza Świata w szachach, co czyni go jednym z najbardziej utytułowanych graczy w historii tej dyscypliny.

Osiągnięcia turniejowe

Alechin dominował na światowych turniejach, zwłaszcza w latach 30. XX wieku, wygrywając najważniejsze zawody z ogromną przewagą. Jego wkład teoretyczny, w tym nazwana jego imieniem obrona szachowa, świadczy o jego wszechstronności i głębokim zrozumieniu gry.

Aleksander Alechin, jako czterokrotny Mistrz Świata, udowodnił, że determinacja i niezwykły talent pozwalają pokonać nawet największe przeszkody, a jego wkład w teorię szachów na zawsze zmienił oblicze tej gry. Pozostaje on jedną z najbardziej inspirujących postaci w historii szachów, której życie i kariera wciąż fascynują miłośników tej królewskiej gry na całym świecie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Alexander_Alekhine